ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ 'ਤੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਅਰਪਣਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸਜਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਵਾਲੇ ਦਰਖ਼ਤ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਰੌਣਕਮਈ ਬਣਾਕੇ, ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਰਾਮ ਦੇ ਯੂਵਰਾਜ ਬਣਨ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਲੋਕ ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਅਤੇ ਸਭਾ-ਭਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟੋਲੀ ਬਣਾ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਜਾ ਪਤੀ ਰਾਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਨੰਦ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋਣ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰਨਗੇ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੇਖ ਚੁੱਕੇ ਰਾਮ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣਨਗੇ। ਰਾਘਵ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਵੀ ਉਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਆਰਜ਼ੂ ਕਰਦੇ, "ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਾ ਚਿਰ ਜੀਵਣ ਰਵੇ, ਜਿਸਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਵੇਖਾਂਗੇ।" ਜਦ ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਦੂਜੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਆ ਗਏ। ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਥੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਰਗਾ ਸ਼ੋਰ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਤਸੁਕ ਪਿੰਡਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਥੇ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਚਮਕ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪੂਰੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਾਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈਕਈ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਯਾਦਵਸ਼ਕ ਮਹਿਲ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਥੋਂ ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਕਮਲਾਂ ਤੇ ਕੁੰਭੀਆਂ ਨਾਲ ਛਿੜਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਸੋਹਣੇ ਝੰਡੇ ਤੇ ਧਜੀਆਂ ਲਹਿਰਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਚੰਦਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਧੋ ਕੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਚਿੱਟੇ ਸਨ, ਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਖੁਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਜਾਪ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ, ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਸਾਂਡਾਂ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਅਯੋਧਿਆ ਝੰਡੇ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ, ਨਾਗਰਿਕ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਸ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ, ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਦਾਨ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ? ਮੰਥਰਾ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, "ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਸਧਾਰਣ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ?" ਉਮੰਗ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਦਾਈ ਨੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਘਵ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। "ਕਲ ਪੂਛਯਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਹੇਠਾਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਾ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ, ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰਨਗੇ।" ਦਾਈ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਆਈ, ਜੋ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਸਮ ਹੋ ਰਹੀ ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਬੁਰਾਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਕਈਕਈ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਲੇਟੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਉਠ, ਮੂਰਖ! ਇੰਝ ਕਿਉਂ ਪਈ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ।" "ਤੂੰ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਭਾਗ ਸਮਝ ਕੇ ਮਾਣ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਭਾਗ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦੀ ਧਾਰ।" ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਕਹਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈਕਈ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਕਈਕਈ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ, ਮੰਥਰਾ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ।" ਕਈਕਈ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਚਤੁਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਦਿਲ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਰਾਣੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਗਈ ਹੈ: ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯੂਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਡਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਨਾਸ ਮੇਰਾ ਨਾਸ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਤੂੰ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਹੈਂ; ਪਰ, ਰਾਣੀ, ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਕਾਜ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਤੇਰਾ ਪਤੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਬੋਲ ਮਿੱਠੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੁਭਾਵ ਕਰੜਾ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਉਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਖਾਲੀ ਸਾਂਤਵਨਾ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇਗਾ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਏਗਾ। ਉਹ ਮੰਦਾ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿਚ ਬੈਠਾਏਗਾ, ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ।" "ਪਤੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਤੇ ਮਾਂ ਜੋ ਭਲਾਈ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਵੀ ਇੰਝ ਫਸ ਗਈ ਹੈ।