ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਮੰਦਰ, ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਚੌਰਾਹਿਆਂ, ਗਲੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕੋਠਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ—ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸਜਾਵਟ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਪਾਰੀ ਆਪਣੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਲਿਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਘਰ-ਘਰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰੀਆਂ ਪਸਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਰ ਸਭਾ-ਭਵਨ, ਰਸਤੇ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਝੰਡੀਆਂ ਲਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਚਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨ ਭਾਉਣੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਤੇ ਬੋਲ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਲੋਕ ਚੌਕਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ—ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ, ਧੂਪ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਕਾਇਆ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਹਰ ਗਲੀ-ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ-ਲੰਬੇ ਲੰਪ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਪੂਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ, ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਦਿਲ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲੋਕ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਕਾਂ ਤੇ ਸਭਾ-ਭਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, “ਅਹੋ! ਇਹ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਇکشਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸਨਮਾਨ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਏਗਾ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਧੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸਾਡਾ ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣੇਗਾ।” ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ, “ਰਾਘਵ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਲੋਕ ਦਿਲੋਂ ਦੁਆ ਕਰਦੇ, “ਚਿਰ ਜੀਊਣ ਦਯਾਲੁ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇਖਾਂਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਭਰ ਗਈ। ਭੀੜ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ, ਤੇ ਉਥੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਧੁਨੀ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਸਮੁੰਦਰ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਰਗੀ ਸੋਹਣੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਅਯੋਧਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਾਸੀ, ਜੋ ਕਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਸੀ ਤੇ ਕਈਕਈ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਯਾਦ ਚਲਦਿਆਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਮਹਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਉੱਥੋਂ ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪਤਲੇ ਹੋਏ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਨਗਰ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਸੋਹਣੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਤੇ ਬੈਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਚੰਦਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਧੋ ਕੇ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਾਣਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਨਗਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸੋਹਣੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਬਲਦਾਂ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਜਦ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਇੰਝ ਸਜਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੇ ਤੇ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, “ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਇੰਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਤੇ ਲਾਭ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਦਾਨ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ?” ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਲੋਕ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਰਾਜਾ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ?” ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਦਾਈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਨੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਘਵ ਲਈ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। “ਕੱਲ੍ਹ ਪੁਸ਼ਿਆ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੰਥਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਜਲਦੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਮਹਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰ ਆਈ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਕਈਕਈ ਕੋਲ ਆਈ, ਜੋ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਸੀ। ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਕਹਿਆ, “ਉੱਠ, ਮੂਰਖ! ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸੁੱਤੀ ਕਿਉਂ ਪਈ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।” ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, “ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਮਾਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸਥਿਰ ਹੈ।” ਮੰਥਰਾ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕਈਕਈ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਡਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਘੇਰ ਗਈ। ਕਈਕਈ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੰਥਰਾ, ਸਭ ਠੀਕ ਤਾਂ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ।” ਕਈਕਈ ਦੇ ਨਰਮ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਚਤੁਰ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ ਕਈਕਈ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਰਾਣੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਤੇ ਅੰਤਹੀਣ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਗਈ ਹੈ: ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਡਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇਰੀ ਔਕਾਤ ਮੇਰੀ ਔਕਾਤ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਕਈਕਈ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।