ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ, ਭਟਾਂ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਨੋਯੋਗ ਨਾਲ ਜਪ ਅਤੇ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦ ਪਾਠ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਉਚਾਰਣ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਸੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਝੂਮ ਉਠੇ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਬੀਤਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਮੰਦਰਾਂ, ਚੌਰਾਹਿਆਂ, ਗਲੀਆਂ, ਮੰਦਰਾਂ, ਛੱਤਾਂ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਘਰਾਂ, ਸਭਾ-ਭਵਨਾਂ ਅਤੇ ਅਣਛੁਹੇ ਰੁੱਖਾਂ ’ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਚੁੰਨੀਆਂ ਲਹਿਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਮੰਡਲੀਆਂ, ਨਚਣੇ-ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਮਨ ਭਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਕੰਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਬੋਲ ਉਚਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ। ਘਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੇਡ ਰਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਚ ਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀਆਂ ਹੀ ਚਰਚਾਵਾਂ ਸਨ। ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਤ ਕਰਕੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਲੰਬੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਲੋਕ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਭ ਮੰਡਲੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਰਾਹਿਆਂ ’ਚ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਰਾਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਖਦੇ, “ਬੜੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਾਣ, ਮਹਾਨ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਬੁੱਢੇਪੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣਗੇ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਣਗੇ। ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾ ਵਰਗਾ ਹੀ ਪਿਆਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਚਿਰ ਜੀਵਨ ਰਹਿਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਵੇਖਾਂਗੇ।” ਜਦੋਂ ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਭਰ ਗਈ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਧ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਸਮੁੰਦਰ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਵੇ। ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਰਗੀ ਅਯੋਧਿਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਦਾਸੀ, ਮੰਥਰਾ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਮਹਲ ਦੀ ਛਤ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਉੱਥੋਂ ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲੋਫ਼ਰ ਛਿੜਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਝੰਡੀਆਂ, ਚੰਦੀਆਂ, ਚੰਦਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਨ੍ਹਾਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੇਖਿਆ। ਸਭ ਪਾਸਿਓਂ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਲੋਕ, ਚਿੱਟੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉਚਾਰਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚਦੇ-ਕੁਦਦੇ ਹਾਥੀ-ਘੋੜੇ, ਗੋਦਿਆਂ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਧੂੰਆਂਕਾਰਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਲਾਭ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦਾਨ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ? ਇਹ ਲੋਕ ਇੰਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਉਂ ਮਨਾਂ ਰਹੇ ਹਨ? ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਕੀ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ?” ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਧ ਗਈ। ਇਸ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਿੱਚ, ਮੰਥਰਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰਾਣੀ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ, “ਕੱਲ੍ਹ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਹੜੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣਗੇ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਥੀ ਅਤੇ ਮਹਲ ਦੀ ਛਤ ਤੋਂ, ਜੋ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਆਈ। ਉਸਨੇ ਕੈਕੇਈ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੀ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਉਠ, ਮੂਰਖ! ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਪਈ ਹੈਂ? ਤੈਨੂੰ ਆਫਤ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਆ ਰਹੀ ਬਿਪਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸਮਝਦੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਭਾਗ ਜਲਦੀ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦਾ ਵਹਾਵ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਮੰਥਰਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ, “ਮੰਥਰਾ, ਸਭ ਠੀਕ ਤਾਂ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ।