ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਾਰਾਯਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਦੀ ਪਾਤਰ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਆਹੁਤੀ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭਾਗ ਖਾ ਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਨਾਰਾਯਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪਹਰ ਬਚਿਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਜਾਗ ਪਏ ਅਤੇ ਘਰ ਨੂੰ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਉੱਥੇ, ਜਦੋਂ ਭਟ, ਕੁਲਕਰ, ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਗਾਇਕ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਜੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਬੈਠੇ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਸੁਤ-ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪਾਸੋਂ ਵੇਦ ਪੜਵਾਏ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਗੂੰਜਦੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਉਠੀ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵਾਸੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਝੂਮ ਉਠੇ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਰਾਮ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ੁਭਰੰਗ ਮੰਦਰਾਂ, ਚੌਰਾਹਿਆਂ, ਗਲੀਆਂ, ਮੰਦਿਰਾਂ ਅਤੇ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ, ਵਪਾਰੀ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਝੰਡੇ ਤੇ ਬੈਨਰ ਲਹਿਰਾਏ ਗਏ। ਸਭ ਵਿਅਪਾਰੀ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਨਾਚਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਗਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਭਰਪੂਰ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸਭ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਘਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੇਡਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸਜਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਲੰਪ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਤੇ ਸਭਾ-ਭਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਰਾਜਕੁਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ "ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੇਖ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਸਾਡਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੇ। ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ, ਜੋ ਅਭਿਮਾਨ ਰਹਿਤ, ਵਿਦਵਾਨ, ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਹਨ, ਚਿਰ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਦੇ ਦੇਖਾਂਗੇ।" ਜਦ ਲੋਕ ਇੰਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਹੋਰ ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ-ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਖ਼ੁਸ਼ਖਬਰੀ ਸੁਣ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਭਰ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਸਮੁੰਦਰ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਵੇ। ਇੰਝ ਅਯੋਧਿਆ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਰਗੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਉਤਸੁਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਕਈਕੇਈ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦਾਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਨਮੀ ਸੀ ਤੇ ਕਈਕੇਈ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਯਾਦਵਸ਼ਾਲਾ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਮਹਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਉੱਥੋਂ ਮਨਥਰਾ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਲ ਤੱਕਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਨੀਂਫੇ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਿਛਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਬੈਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਚੰਦਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਧੋ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਪਏ ਹਨ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਗੁਲਦਸਤਿਆਂ ਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਚਿੱਟੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਖੁਸ਼ ਲੋਕ, ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹਾਥੀ-ਘੋੜੇ, ਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨਥਰਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ ਕਿ ਆਖਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦਾਨ ਦੇ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ?" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਐਨੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ?" ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦਾਈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਮਨਥਰਾ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗੀ, "ਕੱਲ੍ਹ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਚਿੱਤ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਮ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਗੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨਥਰਾ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਸਨ, ਤੇ ਮਨਥਰਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਉਭਰ ਆਏ।