ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਵਨ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਰਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ।" ਮਾਤਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਤੂੰ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਮੇਰੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਗਈ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ! ਹੁਣ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਰਾਜ-ਮਹਿਮਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ। ਇਹ ਰਾਜ-ਸੰਪੱਤੀ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਖ ਅਤੇ ਫਲ ਭੋਗ। ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੋਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਭਲਕੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ਜ, ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖ ਕਿ ਉਹ ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਮੰਗਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।" ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਮਹਾਨ ਰਿਤੀਆਂ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਅਤੇ ਆਦਰ-ਸਹਿਤ ਰਾਮ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਵਾਨੀ ਲਈ ਨਿਕਲੇ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲ ਕੇ ਰਥ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਾਰਿਆ। ਰਾਮ ਦੀ ਨਮਰਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਨੰਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਮ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ। ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲੇਗਾ। ਅੱਜ ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰ। ਕਿਉਂਕਿ ਭਲਕੇ ਦਸ਼ਰਥ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੈਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਵਾਇਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਜ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਾਪਸ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਖਦ ਬਚਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਦਾਈ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਮ ਦਾ ਘਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸਰੋਵਰ ਹੋਵੇ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਭੀੜ ਵੇਖੀ। ਪੂਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਭੀੜ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗਰਜ ਵਾਂਗ ਪਸਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਪਿੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਜੰਗਲ-ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਲੋਕ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਉਡੀਕ ਇੰਨੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਕੋਈ ਤਿਓਹਾਰ ਦੇ ਲਈ ਸੋਹਣੇ-ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜ ਪੁਰੋਹਿਤ ਭੀੜ ਭਰੇ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਲ ਚਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਮਹਲ, ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਸਭ ਸਭਾ-ਸਦੱਸ, ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਮਹਲ, ਜੋ ਸੋਹਣੀਆਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਪੁਰੋਹਿਤ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਵਿਸਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਵਨ-ਪਾਤਰ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਪ੍ਰਸਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਚੀ ਹੋਈ ਆਹੁਤੀ ਖਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਕੁਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਰਾਤ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪਹਰ ਬਚਿਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਜਾਗੇ ਅਤੇ ਘਰ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਹਣਾ ਸਜਾਇਆ। ਉੱਥੇ, ਜਦੋਂ ਭਟ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀਕਾਰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੇ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ। ਸੁਤ-ਸ਼ੁੱਧ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਵੇਦ ਪਾਠ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਜਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੁਸ਼ੀ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।