ਜਦੋਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਚਾਹਤ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਆਈਆਂ। ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਰੁੰਝੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, “ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਚਿਰਜੀਵੀ ਰਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਮਿਟ ਗਏ ਹਨ। ਤੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਕ–ਸਬੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਪੁੱਤ੍ਰ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੇਠ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੀ ਨੇਕੀਆਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਸਬਰ ਅਕਾਰਥ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ, ਹੁਣ ਇਹ ਰਾਜਯੋਗ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ।” ਮਾਤਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ। ਇਹ ਰਾਜਸੰਪੱਤੀ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਆਪ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਰਾਜਸੁਖ ਅਤੇ ਫਲ ਭੋਗ। ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਜ, ਦੋਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਾ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕਿ ਉਹ ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੁਭ ਲੱਭੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲੇ।” ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਆਦਰਨੀਯ ਸੀ, ਨੇ “ਜੈ ਹੋਵੇ” ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਰਾਮ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਤੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਘਰੋਂ ਤੁਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਉਹ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਰਥ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਰਥ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਉਤਾਰਿਆ। ਰਾਮ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁਜਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਤੇ ਯੋਗਯ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਰਾਮ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲੇਗਾ। ਅੱਜ, ਤੂੰ ਅਤੇ ਸੀਤਾ, ਦੋਵੇਂ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੋ। ਕੱਲ੍ਹ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਤੈਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਯਯਾਤੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੰਯਮੀ ਮੁਨਿ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਵਾਇਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲਿਆ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਅ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਦਾ ਘਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਹੱਸਦੇ ਤੇ ਗਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਝੀਲ, ਜਿੱਥੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਚਹੁੰਮੁਖੀ ਗਾਇਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਸਤਾ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਖਚਾਖਚ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਉਤਸੁਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਭੀੜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਅੱਜ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝਾੜੂ ਲਾਈ ਹੋਈ, ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵੀੜ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਉਡੀਕ ਐਵੇਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਉਤਸਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਮਹਲ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਮਹਲ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਚੋਟੀਨੁਮਾ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਐਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਇੰਦ੍ਰ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਰਾਏ ਪੁੱਛੀ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਿਹੜੇ ਸਭਾ-ਸਦੱਸ ਉਥੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਠ ਕੇ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ, ਰਾਜਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਲ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ, ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅੰਦਰ ਰਾਜਾ ਐਵੇਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਫਿਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਪਾਤਰ ਫੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤੇ ਲਈ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਆਹੁਤੀ ਦੀ ਬਚਤ ਖਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਗਲ ਲਈ, ਰਾਮ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਚਟਾਈ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪਹਰ ਬਾਕੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਜਾਗ ਪਏ ਅਤੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜਾਇਆ। ਉਥੇ, ਜਦੋਂ ਭਟ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਪੂਰਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਬੈਠੇ, ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਜਪ ਰਹੇ ਸਨ।