ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਭਿṣੇਕ ਦੀ ਘੜੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਸਥਿਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਰਾਘਵ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਲ ਰਾਜਿਆਭਿṣੇਕ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਉਪਰੰਤ ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਭਿṣੇਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਕੁਟ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਸੀ ਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਸੁਣ ਕੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੌਸਲਿਆ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚਲਿਆ ਕਿ ਪੁਸ਼ਯਾ ਨक्षਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਰਾਜਿਆਭਿṣੇਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਉਥੇ ਆਇਆ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਭਰੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। "ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਹੈ; ਕੱਲ੍ਹ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰਾ ਰਾਜਿਆਭਿṣੇਕ ਹੋਵੇਗਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਅੱਜ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਅਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਲਈ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਲਈ ਕਰਵਾਓ।" ਕੌਸਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਚਾਹਤ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਬੋਲ ਬੋਲੀ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਤੁਹਾਡੀ ਉਮਰ ਲੰਮੀ ਹੋਵੇ; ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਰਵਾਰ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਬੇਟਾ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਕਈ ਸ਼ੁਭ ਨक्षਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਮੇਰਾ ਧੀਰਜ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ, ਹੁਣ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਜ-ਸ਼ੋਭਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।" ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਤੇ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ; ਇਹ ਰਾਜ-ਸੰਪਦਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਆਪ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਖ ਤੇ ਫਲ ਭੋਗ; ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਤੇ ਰਾਜ ਦੋਵੇਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਹਨ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਿਆਭਿṣੇਕ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਾ ਕੇ ਰਾਮ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਉਪਵਾਸ ਕਰਵਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੁਭਤਾ ਤੇ ਰਾਜ-ਲਾਭ ਹੋਵੇ।" "ਜਿਵੇਂ ਆਗਿਆ!"—ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, venerable ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਤੇ ਰਿਤੀ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਥ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਉਤਸੁਕ ਤੇ ਆਦਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਏ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ। ਉਹ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਰਥ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਾਰਿਆ। ਰਾਮ ਦੀ ਨਮ੍ਰਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਭਰੇ ਬੋਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਹੇ, "ਰਾਮ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲੇਗਾ; ਅੱਜ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰ।" "ਕੱਲ੍ਹ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਸ਼, ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਿਆਭਿṣੇਕ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਸੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਵਾਇਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਸਤਕਾਰ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਾਜ-ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠਾ, ਜੋ ਸੁਖਦ ਬੋਲ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਘਰ ਖੁਸ਼ ਮਰਦ-ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਝੀਲ, ਤੇ ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਮਹਲ-ਸਮਾਨ ਘਰ ਤੋਂ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਨਿਕਲ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਯੋਧਿਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜ-ਸੜਕਾਂ ਚੌਂਕ-ਚੌਂਕ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜ-ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਭੀੜ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੁਨ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਅਯੋਧਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਧੋ ਕੇ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਉੱਚੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈਆਂ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਣਕਦਾਰ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੋਕ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਿਆਭਿṣੇਕ ਦੀ ਉਡੀਕ ਐਸੇ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਡੀਕ ਹੋਵੇ। ਲੋਕ, ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ ਸਜ-ਧਜ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਏ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜ-ਪੁਰੋਹਿਤ, ਭੀੜ ਭਰੀ ਰਾਜ-ਸੜਕ ਵਿੱਚ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਹਲ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਹੋਇਆ।