ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਉਪਜੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੌਤ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਮ—ਰਾਘਵ—ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਲੱਗੇ, "ਪੁੱਤਰ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅੱਖਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸਦਾ ਅਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਚੰਦਰਮਾ ਪੂਰਵਾਸ਼ਾਢਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਕੱਲ੍ਹ ਜ਼ਰੂਰ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਪੁਸ਼ਯ ਨਾਲ ਜੋੜ ਹੋਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰ, ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਤਾਵਲਾ ਹੈ। ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਹਾੜਨ ਵਾਲੇ, ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਵਾਂਗਾ। "ਅੱਜ ਤੋਂ ਰਾਤ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਸੰਯਮ ਨਾਲ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਦੇ ਸਿਆਣੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸੋਣਾ। ਤੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਚੌਕਸੀ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਭਰਤ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਮਾਂ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਸਹੀ ਹੈ। "ਭਰਤ ਤਾਂ ਸਦਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਇਆਲੂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਸਥਿਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਘਵ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਰਮ-ਨਰਮ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ, ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠੀ, ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਸੁਣ ਕੇ ਲੈ ਆਏ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੌਸਲਿਆ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਖੜੀ ਸੀ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਨ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰਤ-ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਆ ਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਭਰੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਮਾਂ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੌਂਪਿਆ ਹੈ। ਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਮੇਰਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰਨਗੇ।" "ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਐਸਾ ਆਖਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ੁਭ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਲਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਓ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ-ਦੇ-ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਤੂ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਂ। ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਮਿੱਟ ਗਏ। ਤੂੰ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ ਹੈਂ। "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਵਧੀਆ ਨਕਸ਼ਤਰ 'ਚ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਤੇਰੀ ਨੇਕੀਆਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਮੇਰਾ ਸਬਰ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਹੁਣ ਇਹ ਰਾਜ-ਮਹਿਮਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।" ਮਾਂ ਦੇ ਐਸੇ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਤੇ ਹੌਲੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ। ਇਹ ਰਾਜ-ਸੌਭਾਗ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਆਇਆ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਆਪ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। "ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਖ ਤੇ ਫਲ ਭੋਗ। ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਤੇ ਰਾਜ ਦੋਵੇਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਹਨ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਥਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਾ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅੱਜ ਵਰਤ ਰਖਵਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਰਾਜ ਪਾ ਸਕਣ।" "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼," ਆਖ ਕੇ, ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਮਾਨਯੋਗ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਰਤ ਰਖਵਾਉਣ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਥ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਰਾਮ, ਉਤਸੁਕ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਥ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਾਰਿਆ। ਰਾਮ ਦੀ ਨਮਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁਜਾਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਰਾਮ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲੇਗਾ। ਅੱਜ ਤੂੰ ਤੇ ਸੀਤਾ ਮਿਲ ਕੇ ਵਰਤ ਰੱਖੋ।" "ਕੱਲ੍ਹ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਸ਼, ਤੈਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤ ਰਖਵਾਇਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਯਥਾ-ਯੋਗ ਆਦਰ ਮਾਣ ਕੇ, ਰਾਜ-ਪੁਜਾਰੀ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਬੈਠੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਗਏ।