ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਰਾਘਵ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਮ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨਮੁਤਾਬਕ ਸਭ ਸੁਖ ਭੋਗ ਲਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਚਾਹੀਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਯਜ੍ਯ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਕਰ ਲਏ ਹਨ। ਅੱਜ, ਹੇ ਪੁਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਅਤਿ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਤੂੰ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਦੇਣਾ, ਸਿੱਖਣਾ, ਜਾਂ ਪਾਉਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਪਾ ਲਿਆ। ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਪਲ ਵੀ ਜੀ ਲਏ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਕਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕੰਮ ਬਾਕੀ ਹੈ—ਤੇਰੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਰਸਮ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰੀਂ। ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤ੍ਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਮ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਕੁਝ ਅਸ਼ੁਭ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਉਲਕਾਪਾਤ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਭਾਰੀ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਧੁਨੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੋਤਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੇਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਸੂਰਜ, ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਰਾਹੂ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜਦੋਂ ਐਸੇ ਸੰਕੇਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਜਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਘਵ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤੇਰਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸਦਾ ਅਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪੂਰਵਾਸ਼ਾਢਾ ਨਕਸ਼ਤਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ; ਕੱਲ੍ਹ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਪੁਸ਼੍ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਯੋਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਪੁਸ਼੍ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹੀਂ; ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈ। ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਤਾਪਕ, ਤੇਰਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਾਂਗਾ। ਅੱਜ ਤੋਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੰਯਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਦੇ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਹੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀਂ। ਤੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਚੌਕਸੀ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੇਰੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਸੇ ਉੱਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਰਤ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਭਰਤ ਵੀਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਮੀ, ਦਇਆਲੂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਸਥਿਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੱਲ੍ਹ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ, ਚੁੱਪਚਾਪ, ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਸੁਣ ਕੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਖੜੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਸ਼੍ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹ ਸਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਵੇਲੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆ ਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਾਂ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲੋਕ-ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਹੈ; ਕੱਲ੍ਹ ਉਹਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਜ ਰਾਤ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਅਚਾਰਿਆ ਨੇ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਮੰਗਲ ਰੀਤਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਜ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਲਈ ਕਰਵਾ ਦੇਵੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਆਸ ਪੂਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੋਕੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀਵੀਂ; ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਤੂੰ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੁਲ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ। ਪੁੱਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਮੇਰਾ ਧੈਰਜ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਰਾਜਸੀ ਮਹਿਮਾ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ ਹੈ।" ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਇੰਝ ਆਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਲ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ; ਇਹ ਰਾਜ-ਸੰਪੱਤੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਆਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਅੰਸ਼ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਖ ਅਤੇ ਫਲ ਭੋਗ; ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਰਾਜ, ਦੋਵੇਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ, ਤੂੰ ਜਾ, ਅਤੇ austerity ਵਾਲੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਉਪਵਾਸ ਕਰਵਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜ-ਲਾਭ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈਤਾ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦਾ ਪਾਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।