ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਵਿਚ, ਹਰ ਕੋਈ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਵਾਸਤੇ ਆਸ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਔਰਤਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ—all ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਖੈਰ ਮੰਗਣ ਵਾਸਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀਆਂ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਡੀ ਅਰਦਾਸ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕਰ।” ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਛਾ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕੰਵਲ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਮਲੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਵਿਠਾਏ ਜਾਣ। ਉਹ ਸਭ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ, “ਹੇ ਵਰਦਾਤਾ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜਲਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇ।” ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਵਲ-ਫੁੱਲ ਵਰਗੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦਿਖਾਏ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਭਾਉਣੀਆਂ ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਜੋਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।” ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਚੈਤ੍ਰ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਮਹੀਨਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਬਾਗ-ਬਾਗੀਚੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਸਾਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਵਾਓ।” ਜਦ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਮੁੱਕੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ-ਗੁਲ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਥਮ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ, ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰੋ।” “ਅੱਜ ਹੀ, ਹੇ ਮਾਨਯੋਗ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀ ਤਿਆਰੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਵੋ।” ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਕਿ ਸੋਨਾ, ਹੋਰ ਰਤਨ, ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਲਿਆਓ। ਚਿੱਟੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ, ਸ਼ਹਦ, ਘਿਉ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ, ਰਥ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਲਿਆਉਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਫੌਜ ਦੇ ਚਾਰੇ ਹਿੱਸੇ, ਚੰਗੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ, ਚੌਵਰ, ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ ਤੇ ਝੰਡਾ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਨਿਆਂ ਦੇ ਸੌ ਘੜੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਬਲਦ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਬਾਘੰਬਲ ਵਾਲੀ ਚਿਤਾ ਦੀ ਖਾਲ ਵੀ ਮੰਗੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਵੇਰੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਵਿਖੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੋਈ। ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸਜਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਵਾਫਾ-ਵਾਫਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਿਉ, ਦਹੀਂ, ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ ਤੇ ਹੋਰ ਉਪਹਾਰ ਸਵੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਹੋਣ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਸਨ ਲਾਏ ਜਾਣ। ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾਏ ਜਾਣ, ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦਰਬਾਨ ਤੇ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਭੋਜਨ ਤੇ ਉਪਹਾਰ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕ ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਆੰਗਣ ਤੇ ਮੰਦਰਾਂ-ਥਾਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋਣ। ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਖਰੇ, ਲੰਮੀ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ, ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਯੋਧੇ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ। ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਤਿਆਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਰ ਹੈ।” ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਕੰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਥ 'ਚ ਲੈ ਆਇਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਆਰਯ ਅਤੇ ਜੋ ਜੰਗਲਾਂ-ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਇੰਦਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਮਰੁਤਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਹਿਲ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਾਲ, ਚੰਦਨ-ਮਣੀ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ—ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹਰ ਕੋਈ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹਟਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਾਰਿਆ। ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ, ਜਦ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਪੈਰ ਛੂਹੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲਿਆ, ਉਸਦੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁੰਦਰ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਸੁੰਦਰ ਗੱਦੀ ਤੇ ਵਿਠਾਇਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਉਸ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ, ਜੋ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁੱਧ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਪੂਰੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।