ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਮਹਾਨ नगਰੀ, ਜਿੱਥੇ ਰੋੜ੍ਹਦੇ ਸਿੰਘਾਂ, ਬਾਘਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵਿਰਲੇ ਹੋਂਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਰਥੀ-ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ, ਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਲੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ—ਜੋ ਛੇ ਵੈਦਕ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਸੱਚ ਦੇ ਉਤਸੁਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਵੈਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਵਸਦਾ ਸੀ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਥੀ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸੀ; ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਨ-ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਿਤਰਤਾ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਜਿੰਨੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਮਨੁ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਨੀਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤ੍ਰੈ-ਲਕਸ਼ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਾਂਗ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘੱਟ ਧਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਹਰ ਘਰ-ਮਾਲਕ ਗੋਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਧਨ, ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਕੋਈ ਲੋਭੀ ਜਾਂ ਕੰਜੂਸ, ਨਾ ਕੋਈ ਕਰੂੜ ਮਨੁੱਖ, ਨਾ ਕੋਈ ਅਗਿਆਨ ਜਾਂ ਨਾਸਤਿਕ, ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਸੁਸ਼ਾਸਿਤ, ਪ੍ਰਸੰਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਕੋਈ ਕੰਡੇ, ਮਕੁਟ, ਮਾਲਾ, ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ, ਅਪਵਿੱਤਰ, ਸਜਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਾਂ ਸੁਗੰਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੋਈ ਗੰਦੀ ਖੁਰਾਕ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕੋਈ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਜਾਂ ਗਲ-ਬੰਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕੋਈ ਹੱਥ-ਸਿੰਗਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਾਂ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਯਜਨ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕੰਜੂਸ, ਚੋਰ, ਮੰਦ ਚਾਲ-ਚਲਣ, ਜਾਂ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤਿ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਦਾਨ ਤੇ ਪਾਠ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਸਯਮ ਰੱਖਦੇ। ਕੋਈ ਨਾਸਤਿਕ, ਝੂਠਾ, ਅਗਿਆਨ, ਈਰਖਾਲੂ, ਅਸਮਰਥ, ਜਾਂ ਅਵਿਵੇਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੋਈ ਛੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ, ਵ੍ਰਤ-ਰਹਿਤ, ਘੱਟ ਦਾਨੀ, ਗਰੀਬ, ਮਨ-ਵਿਚਲਿਤ ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੋਈ ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਨਸੀਬ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉੱਚ ਤਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ, ਆਭਾਰੀ, ਦਾਨੀ, ਵੀਰ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤੇ ਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ। ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਵੈਸ਼ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਕਰਦੇ, ਉੱਚ ਤਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਐਸੇ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਨਿਪੁੰਨ, ਮੋਹਕ, ਅਟੱਲ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆ-ਕੌਸ਼ਲ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਂ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਕਾਮਬੋਜ ਤੇ ਬਾਹਲਿਕ ਦੇ ਉਤਮ ਘੋੜਿਆਂ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਵਿਂਧਿਆ ਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਾਥੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ। ਏਰਾਵਤ ਤੇ ਮਹਾਪਦਮ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਾਥੀ, ਅੰਜਨਾ ਤੇ ਵਾਮਨਾ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਾਥੀ, ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਭਦ੍ਰ, ਮੰਦਰ, ਮ੍ਰਿਗ, ਭਦ੍ਰਮੰਦਰ, ਭਦ੍ਰਮ੍ਰਿਗ, ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਮੰਦਰ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ—ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤਯਨਾਮਾ ਸੀ—ਦੋ ਯੋਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਵੱਸਦੇ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਚਾਂਦ ਵਾਂਗ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅਯੋਧਿਆ, ਸਤਯਨਾਮਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਪਟੀਆਂ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰਾਂ, ਸ਼ੁਭ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਗੁਣਵਾਨ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ; ਸਲਾਹ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖ ਤੇ ਲਾਭ ਦੇ ਉਤਸੁਕ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਅਠ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਵਫ਼ਾਦਾਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਜ-ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ: ਧ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜਯੰਤ, ਵਿਜਯ, ਸੁਰਾਟ੍ਰ, ਰਾਟ੍ਰਵਰਧਨ, ਅਕੋਪ, ਧਰਮਪਾਲ, ਤੇ ਸਮੰਤ੍ਰ—ਅਠਵਾਂ, ਜੋ ਕਾਰਜ-ਕੌਸ਼ਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਮੁਖ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੇ ਵਾਮਦੇਵ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ; ਹੋਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਸਨ: ਸੁਯਜ्ञ, ਜਾਬਾਲੀ, ਕਾਸ਼ਯਪ, ਗੌਤਮ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਤੇ ਕਾਟਯਾਯਨ ਰਿਸ਼ੀ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੁਰਾਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਵਿਦਵਾਨ, ਸੁਸ਼ਾਸਿਤ, ਨਮਰ, ਨਿਪੁੰਨ, ਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸਨ। ਉਹ ਉੱਰਜਾ, ਧੈਰਜ, ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਰੱਖਦੇ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ, ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਲਾਭ ਲਈ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ। ਕੋਈ ਕੰਮ, ਚਾਹੇ ਆਪਣਾ ਜਾਂ ਪਰਾਇਆ, ਹੋਇਆ, ਹੋ ਰਿਹਾ, ਜਾਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ—even ਗੁਪਤ ਵਿੱਚ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਸੁਖ, ਤੇ ਸੰਪੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।