ਸੀਤਾ ਜੀ, ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਥੱਲੇ ਨਿਵਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਗਲੇ ਵਿਚ ਰੁੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਤੇ ਮਨ ਰਾਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੂਰੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲੀ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਠੀ। ਪਰ, ਇਸ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਹਲਚਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਉਥੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, "ਵਾਹ ਰਾਮ!" ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ ਸੀਤਾ!" ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਰਸ਼ਕ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਏ ਤੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਮਾਣ, ਰਾਮ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ! ਇਹ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਝੂਠੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਕੋਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਮ, ਵਚਨ ਦੇ ਪੱਕੇ! ਸੀਤਾ, ਜੋ ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਪਰਮਾਣ ਦੇਵੇਗੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ। ਇਹ ਜੋ ਦੋ ਜਣਕ-ਸੁਤ ਹਨ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਅਨੰਦ! ਮੈਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਜੇ ਮੈਥਿਲੀ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮੈਨੂੰ ਨ ਮਿਲੇ। ਜੇ ਮੈਥਿਲੀ ਮਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲ ਵਿਚ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ! ਮੈਂ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਤੱਤ—ਮਨ—ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜਾਂਚਿਆ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਕਲੀ। ਉਹ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰਮਾਣ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਰਤਨ! ਉਹ, ਜਿਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਤਦੋਂ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਣੀ ਗਈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀਤਾ ਵੱਲ ਸਭਾ ਵਿਚ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਸਚਾਈ ਦੀ ਸੌਗੰਧ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਭਾਰੀ ਬਲ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰਨਾ। ਇਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਕੁਸ਼ ਤੇ ਲਵ, ਜੋ ਯਮ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਮੈਥਿਲੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰਹੇ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।” ਰਾਮ ਦੀ ਇਹ ਆਸ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਹਾਂ ਇੰਦ੍ਰ ਆਦਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤੇ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਸੌਗੰਧ ਸੁਣਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਇਕੱਠ ਹੋ ਕੇ, ਆਦਿਤ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਮਾਰੁਤ ਗਣ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ—all, ਸਾਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਨਾਗ, ਸੁਪਰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧ—all ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸੀਤਾ ਦੀ ਸੌਗੰਧ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨਾਂ ਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਵੈਦੇਹੀ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਦਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇ।” ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਭਾਸ਼ੀਤ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਹਵਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਗਈ। ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਹਰ ਰਾਜ ਤੋਂ, ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਅਕਲਪਨੀਆਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਲੋਕ ਤੱਕਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੀਤਾ, ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਗਾਹ ਥੱਲੇ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੀ, “ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਧਵੀ ਦੇਵੀ ਮੈਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇਣ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੀ ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਧਵੀ ਮੈਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇਣ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਧਵੀ ਮੈਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇਣ।” ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੌਗੰਧ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਧਰਤੀ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਅਤਿ ਵਿਲੱਖਣ ਦਿਵ੍ਯ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਉਸ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, "ਵਾਹ ਵਾਹ, ਹੇ ਸੀਤਾ! ਤੇਰਾ ਚਰਿੱਤਰ ਐਸਾ ਹੈ!" ਅਸਮਾਨ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਪਾਤਾਲ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲ ਪਈਆਂ। ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਯਜਨਾ-ਸਥਲ ਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਐਨਾ ਅਚੰਭੇਜਨਕ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਹਿਲ ਵੀ ਨਾ ਸਕੇ। ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਲ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ, ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ, ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਨਾਗ-ਪਤੀ—all ਇਹ ਘਟਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੂਕ ਹੋ ਗਏ।