ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਯਜਨ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਕੂਟੀਆਂ ਬਣਵਾਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਵਲਮੀਕਿ ਦੇ ਮਨੋਹਰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਥੀਆਂ ਰੱਖਵਾਈਆਂ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਮੂਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਮਹਾਨ ਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਲਮੀਕਿ, ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਉਜਲੇ ਚੇਤੇ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਵਲਮੀਕਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸੂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਓ ਅਤੇ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਾਵਿ ਅਤਿ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਾ ਕੇ ਸੁਣਾਓ। ਇਹ ਗੀਤ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ, ਗਲੀਆਂ, ਰਾਜ ਮਾਰਗਾਂ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਰਾਮ ਦੇ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਯਜਨ ਕਰ ਰਹੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇੱਥੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਉਗੇ ਹੋਏ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਹਨ; ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਓ। ਮੇਰੇ ਬਚੋ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਫਲ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਏ ਹੋਏ ਮੂਲ ਖਾਵੋਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਤਾਜ਼ਗੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਵੋਗੇ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਬੁਲਾਏ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਓ। ਹਰ ਦਿਨ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਸਰਗਾ ਗਾਏ ਜਾਣ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦੱਸੀ ਹਨ। ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਲੋਭ ਨਾ ਕਰਨਾ; ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਧਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦ ਉਹ ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ? ਜੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛੇ, "ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ?" ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਓ, "ਅਸੀਂ ਵਲਮੀਕਿ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਹਾਂ।" ਇਹ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਤੰਤੀਆਂ (ਤੰਬੂਰੀਆਂ) ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਮਿੱਠਾ ਗੀਤ ਗਾਉ। ਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਗਾਉ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਦਬ ਰੱਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਹੋਕੇ, ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠੋ ਅਤੇ ਤੰਤੀਆਂ ਦੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਮਧੁਰ ਗੀਤ ਗਾਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਦਾਨੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਲਮੀਕਿ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੈਠ ਗਏ। ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਮੈਥਲੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ," ਅਤੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕਰ ਸਨ। ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਬਚਨ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਲਏ; ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਤ ਇਕੱਠੇ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ ਭਾਰਗਵ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਤਿਰਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿੱਚ ਵਲਮੀਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਗੀਤ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਰਾਗ ਵਿਚ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ। ਕਈ ਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ, ਤੰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਬੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹੋਰ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼ਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਦੁਜਾ-ਜਨਮਿਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਲਕੜਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਗਾਧਰਵ ਕਲਾ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਵਪਾਰੀ, ਅੱਖਰ ਤੇ ਛੰਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਅਤੇ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਬੁਲਾਏ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਮਾਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨੀਆਂ, ਜੋਤਿਸ਼ੀ, ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ। ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਵਪਾਰੀ, ਤਰਕ ਤੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਅਤੇ ਤਰਕ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ। ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੁਜਾ-ਜਨਮੀ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਕਾਵਿ-ਨਿਯਮ, ਗਾਇਨ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਆਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰ ਗਿਆਨੀਆਂ, ਨੀਤੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਏ, ਤਾੰ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਦੋ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਇੰਝ ਤੱਕਦੇ ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਖਦੇ, "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਤੋਂ ਚਿੱਤਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਹੋਵੇ।" ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛਾਲ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜਦ ਲੋਕ ਇੰਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਤਪਸਵੀ ਉੱਥੇ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ, ਦਿਵਯ, ਅਲੌਕਿਕ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਹਰਤ ਭਰੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਤੋਂ ਰੱਜੇ ਨਹੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਨਾਰਦ ਵਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਤੋਂ, ਲੈ ਕੇ ਵੀਹਵੇਂ ਸਰਗ ਤੱਕ ਗਾਇਆ। ਦੁਪਹਿਰ ਸਮੇਂ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀਹ ਸਰਗ ਸੁਣ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਇਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਂ ਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਤੁਰੰਤ ਦੇਵੋ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਇਹ ਮੰਗਣ, ਉਹ ਵੀ।" ਤੇ ਕਕੁਤਸਥ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਹ ਦਾਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਰ ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਲਵ ਨੇ ਉਹ ਸੋਨਾ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇਸ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਲਾਭ?" "ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਧਨ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੰਝ ਆਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰਾਮ ਆਪ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ।