ਇਹ ਦੂਜਾ ਸਰਗ ਹੈ। ਸੁਣੋ। ਇਕ ਦਿਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਭਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਤੇ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੱਲਾਂ, ਬੜੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ, ਆਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੇਰਾ ਇਹ ਉੱਤਮ ਰਾਜ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ।" "ਮੈਂ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿਆਂ।" "ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਅਚੇਤ ਰਹੇ ਹਾਂ।" "ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਰਾਜਸੀ ਛਤਰੀ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।" "ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੁਣ ਇਹ ਸਰੀਰ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਅਬ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਧਰਮ ਦਾ ਭਾਰੀ ਭਾਰ ਢੋਣ ਤੋਂ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਭਾਰ ਢੋਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰਾਜਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਲਵਾਂ।" "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਹਰ ਗੁਣ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਹੈ।" "ਉਹ, ਪੁਸ਼ਯ ਨक्षਤਰ ਨਾਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਰਮ ਦੇ ਉੱਚੇ ਧਾਰਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੈਂ ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਉਹ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਭਾਗ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਯੋਗ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਵੀ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਉੱਤਮ ਕੰਮ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿਆਂਗਾ, ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਮੈਂ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਜੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਸੋਚ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰੀ ਤੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੋ; ਜਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ।" "ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਜਾਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਬੜੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਵੱਡੇ ਬਦਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਲਾਸ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਇਕ ਮਿੱਠੀ, ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਠੀ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹجوم ਵਿਚ ਗੂੰਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਹਿਲ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਤੇ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਨਾਗਰਿਕ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਇਕਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ-ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਉਮਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲੰਘਾ ਚੁੱਕੇ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ।" "ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਰਾਜਸੀ ਛਤਰੀ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ, ਦੇਖੀਏ।" ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਣ, ਹੋਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" "ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਰੱਖਦੇ ਹੋ?" ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਨਾਗਰਿਕ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਮਿਲ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਮਾਲਕ, ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ, ਜੋ ਪਿਆਰੇ, ਸੁਖਦਾਇਕ ਤੇ ਪੂਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ।" "ਰਾਮ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਚ ਤੇ ਸ਼ੂਰਤਾ 'ਤੇ ਅਡੋਲ, ਸਾਰੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ।" "ਰਾਮ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਸਚ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ; ਧਰਮ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਖੁਦ ਰਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ; ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ; ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਚੀਪਤੀ (ਇੰਦਰ) ਵਾਂਗ।" "ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਸਚ ਬੋਲਦਾ, ਧਰਮਵਾਨ, ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਧੀਰ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲਚਾਲ ਵਾਲਾ, ਆਭਾਰੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਮਿੱਠਾ, ਮਨ ਵਿਚ ਅਡੋਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ; ਰਾਘਵ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਠੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਚਮਕ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਤੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿਚ ਯੋਗ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ।" "ਭਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਵੰਸ਼, ਧਰਮਵਾਨ, ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਰਭੈ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ।" "ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਸਿਖਿਆ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਜਦ ਵੀ ਉਹ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਯੁੱਧ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਬਿਨਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਜਦ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ, ਚਾਹੇ ਹਾਥੀ 'ਤੇ ਜਾਂ ਰਥ 'ਤੇ।" "ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅੱਗ, ਪਤਨੀ, ਨੌਕਰ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: 'ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ?'" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਖ-ਦਰਦ ਵਿਚ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।