ਇੱਕ ਵਾਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਭੇਜਿਆ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸੰਤੋਖ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਦਾਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਆਪਣੇ ਉਤਾਵਲੇਪਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਜਨਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੱਦਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਣ ਲੈਣਗੇ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਜੇ ਵੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਅਸਥਾਨ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਇੰਝ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਅਮਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਆਦਰਯੋਗ ਰਾਜਿਆਂ, ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਇਹ ਦੂਜਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਸ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਤਕਾਰੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ-ਗੁਣਾਂ, ਸੋਹਣੇ ਵਚਨਾਂ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: ‘‘ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਾਲਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਈ ਗਈ, ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ ਤੇ ਸੁਖ ਵਧਾਵੇ। ‘‘ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿੰਦੇ। ਪਰ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ, ਮੈਂ ਚਿੱਟੇ ਛਤਰੀ ਹੇਠ ਬੈਠਿਆਂ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਅਰਾਮ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਜਧਰਮ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਪਾਈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਓਹ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਸਭ ਮਾਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਅਰਾਮ ਲਵਾਂ। ‘‘ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਹਰ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹੈ—ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੁਸ਼੍ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਮੈਂ ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਵਾਂਗਾ। ‘‘ਉਹ, ਜੋ ਲੱਖਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਯੋਗ ਸੁਆਮੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੇਠ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਵੀ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ, ਜੋ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿਓ ਜਾਂ ਦੱਸੋ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਭਲਾ ਰਸਤਾ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਨਾਲ ਸੱਚਾਈ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।’’ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੰਝ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਸਭ ਰਾਜੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਮੋਹਰਾਂ ਵਾਂਗ ਬਦਲੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਏ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਮਿੱਠੀ, ਮਨ ਭਾਵਣੀ ਧੁਨੀ ਉਠੀ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਹਿਲਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਜਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕ—all ਇਕ-ਮੱਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਬੁੱਢੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ‘‘ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਜੀ ਲਏ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ। ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬਲਵਾਨ, ਵੀਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਰਾਜਛਤਰੀ ਹੇਠ ਵੇਖੀਏ।’’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ: ‘‘ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਖਦੇ ਹੋ ਕਿ ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਮੀ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਹੈ; ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਿਉਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜਦ ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ?’’ ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ: ‘‘ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਗੁਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ—ਪਿਆਰੇ, ਮਨਮੋਹਣੇ ਤੇ ਪੂਰਨ—ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੈ; ਸੁਣੋ। ‘‘ਰਾਮ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੱਚ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁਆਂ ਤੋਂ ਵਧਕ ਹੈ। ਰਾਮ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਲਾਭ ਰਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ; ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ; ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ। ‘‘ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦਾ ਪੱਕਾ, ਗੁਣਵਾਨ, ਰਾਗ-ਰੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਧੀਰ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਜਿੱਤੂ ਹੈ। ਉਹ ਮਿੱਠਾ, ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਯੋਗ, ਵੈਰੀ-ਰਹਿਤ ਹੈ; ਰਾਘਵ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਆਦਰ ਤੇ ਤੇਜ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵੀਣ ਹੈ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਾਮ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਏ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਲਿਆ।