ਕਰਦਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਨੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ: “ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਏਕ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗਾ।” ਬੁੱਧ ਦੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਤੈਅ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਇਲਾ ਨਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਤੇ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ ਉਹ ਪੁਰਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਾਅ ਕੀਤਾ। ਨੌਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਸੋਮਪੁੱਤਰ ਬੁੱਧ ਤੋਂ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਇਲਾ ਨੇ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਜਨਮਿਆ, ਇਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਬੁੱਧ, ਜੋ ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਲਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੁੜ ਪੁਰਖ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਧਰਮਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਥੇ ਉੱਤਰਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅੱਸੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਚੰਭੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਰਾਮ ਨੇ ਜਦ ਲਖ਼ਮਣ ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਇਲਾ ਨੇ ਜੋ ਇਕ ਸਾਲ ਬੁੱਧ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ, ਫਿਰ ਉਹ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।” ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਧੀ ਇਲਾ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਇਲਾ ਨੇ ਮੁੜ ਪੁਰਖ ਰੂਪ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਬੁੱਧ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਸੰਵਰਤ ਨਾਮਕ ਮਹਾਰਥੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁਪੁੱਤਰ ਚ੍ਯਵਨ, ਮਹਾਸ਼ਿ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ, ਪ੍ਰਮੋਦਨ, ਮੋਦਕਾਰ ਤੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਤਬੁੱਧੀ ਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਬੁੱਧ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: “ਇਹ ਕਰਦਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਲਾ, ਮਹਾਨ ਬਾਹੁਬਲੀ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੋ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਰੋ।” ਇਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਕਰਦਮ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੋਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਪੁਲਸਤਯ, ਕ੍ਰਤੁ, ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਓਂਕਾਰ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਾਰੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਬਹਲਿਕ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਕਰਦਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗੱਲ ਆਖੀ: “ਹੇ ਦੋਜਾਤਿਓ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਇਸ ਰਾਜਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੱਲ ਕੇਵਲ ਨੰਦੀਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ। ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯਜ੍ਯ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਯਜ੍ਯ ਰਾਜਾ ਲਈ ਕਰੀਏ।” ਕਰਦਮ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੋਜਾਤੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ, ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਜਰਿਸ਼ਿ ਸੰਵਰਤ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਮਰੁੱਤ ਨੇ ਉਹ ਯਜ੍ਯ ਕਰਵਾਇਆ। ਫਿਰ ਬੁੱਧ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੇੜੇ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਯ ਹੋਇਆ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਯਜ੍ਯ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ, ਇਲਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ: “ਮੈਂ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਬਹਲਿਕ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਚੰਗੀ ਤੇ ਪ੍ਰਿਅ ਚੀਜ਼ ਕਰਾਂ?” ਜਦ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਚਿੱਤ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਲਾ ਮੁੜ ਪੁਰਖ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਤਦ ਮਹਾ-ਤੇਜੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਲਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁਰਖ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹਰਾ ਅਦ੍ਰਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੂਰ-ਦਰਸ਼ੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਲਾ ਨੇ ਬਹਲਿਕ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਰਿਸ਼ਿ ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੁ ਨੇ ਬਹਲਿਕ ਦਾ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਪੁੱਤਰ ਇਲਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਇਲਾ ਨੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ੋ, ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਨਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਪੁਰਖ ਬਣ ਗਿਆ, ਤੇ ਹੋਰ ਅਲੌਕਿਕ ਵਰਦਾਨ ਵੀ ਮਿਲੇ। ਇੱਥੇ ਉੱਤਰਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨੰਵੇਂਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਮ ਨੇ ਲਖ਼ਮਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮਮਈ ਬਚਨ ਆਖੇ। “ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ, ਜਾਬਾਲੀ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਅਤੇ ਜੋ ਜੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੋਜਾਤੀ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਲਖ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਮਨੋਯੋਗ ਨਾਲ ਛੱਡਾਂਗਾ।” ਰਾਘਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਖ਼ਮਣ ਨੇ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਘਵ ਨੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਬਾਰੇ ਦੋਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਰਾਮ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੋਜਾਤੀ, ਨੰਦੀਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਦੋਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਸੰਬੰਧੀ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮੇਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।