ਜਦੋਂ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸਤੀ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਓh ਦੁਰਵਾਸਾ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਤਾਂਘ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਤਪਤ ਮਿਟ ਗਈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਛਾ ਗਈ। ਫਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਯਜਨ ਦੀ ਉਚਿਤ ਰੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਇਨੀ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕਰੋ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਇੰਦਰ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਅੰਦਰੋਂ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਸੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਇਥੇ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਸੁਰ ਦੇ ਵਧ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।" "ਸੁਣ, ਨਰੋਤਮ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਉੱਤਮ ਅਨਿਲ, ਜੋ ਬਾਹਲਿਕ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਕਰਦਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜਨਮੇ ਸਨ। ਉਹ ਧਰਮੀਕ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਰਾਜ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਾਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸਦਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਦਾਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਧਨਵਾਨ ਦੈਤਿਆਂ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਨਾਗਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਡਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੁੰਦਾ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਬਾਹਲਿਕ ਰਾਜਾ ਧਰਮ, ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਾਰ, ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਗਿਆ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਸੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਵਰ ਮਾਰਦਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਨਾ ਆਇਆ। ਉਸ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਬੇਅੰਤ ਜਾਨਵਰ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਆ ਕੇ ਵਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਅਜੈ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ), ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਘਾਟ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਮਾ ਪਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਲਦ ਹੈ, ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਅਤੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਬੋਲਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਦਰੱਖਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਏ। ਉਥੇ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਵੀ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਿਲਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਰਦਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਇਲਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵੀ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ 'ਚ ਵੱਡਾ ਸੋਗ ਆ ਗਿਆ। ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਉਮਾ ਪਤੀ ਦੀ ਲੀਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਤਦ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਰਦਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਉਠੋ, ਉਠੋ, ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਹੇ ਕਰਦਮ ਨੰਦਨ! ਪੁਰਖਤਾਵਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਮੰਗ ਲਵੋ।" ਪਰ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖੀ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਲੋਂ ਪੁਰਖਤਾਵਾ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਾ ਲਿਆ। ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਰਾਜਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਲੈਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਧੀ, ਦੇਵੀ ਉਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਨਿਵਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਾਨੀ, ਵਰਾਂ ਦੀ ਦਾਤੀ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਲਕਾ ਹੋ। ਹੇ ਅਖੰਡ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖੋ।" ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਹਰਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਦੇਵਤਾ ਅੱਧਾ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਂ ਅੱਧਾ। ਤੂੰ ਜੋ ਅੱਧਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਲੈ ਲੈ, ਚਾਹੇ ਨਰ, ਚਾਹੇ ਨਾਰੀ।" ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਉੱਚਾ ਵਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਆਈ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਅਤੁਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਨਾਰੀ ਬਣਨ ਦਿਓ, ਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਮੁੜ ਨਰ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।" ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਤੂੰ ਨਰ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਾਰੀਤਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਨਾਰੀ ਬਣੇਂਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੁਰਖਤਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਪੁਰਖ ਬਣਦਾ, ਤੇ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਨਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਇਥੇ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਮ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤੱਸੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਲਾ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਣਾਈ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਵਣ। ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਜਦ ਉਹ ਰਾਜਾ ਨਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਸਹਿਆ? ਅਤੇ ਜਦ ਮੁੜ ਨਰ ਬਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਵੇਂ ਰਹੀ?" ਇਹ ਉਤਸੁਕਤਾ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕਥਾ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।