ਦੰਡ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਵਿਪਤਾ ਆ ਪਈ ਸੀ, ਜੋ ਸੜਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ। ਦੰਡ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮੰਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਆਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਡਰਾਉਣੇ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਕੀਤੇ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਦੰਡ ਰਾਜਾ, ਉਸਦੇ ਨੌਕਰ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਹਨ, ਆਪਣੇ ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹੱਦਬੰਦੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸੋ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਤੜਕਿਆਂ ਦੀ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਧੂੜ ਪੈ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਢੱਕ ਲਏਗੀ। ਇਸ ਤੜਕਿਆਂ ਦੀ ਮੀਂਹ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਚਾਹੇ ਹਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਡਿੱਗ—ਸਾਰੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਦੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਅਣਦੇਖੀ ਧੂੜ ਦੀ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਰਹਿਣ ਦਿਓ।" ਉਸ਼ਨਸ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਵੱਸ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰਹੋ।" ਉਥੇ ਇੱਕ ਸੋ ਯੋਜਨ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਝੀਲ ਸੀ। "ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਧੂੜ ਤੇ ਤਪਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੋ, ਤੇ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ," ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਉਸ ਰਾਤ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਧੂੜ ਦੀ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਵਣਗੇ। ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਧੂੜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਭਾਰਗਵੀ ਨੇ, ਡੂੰਘੀ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਐਵੇਂ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਰ ਥਾਂ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੱਤ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਰਾਜਾ, ਉਸਦੇ ਨੌਕਰ, ਫੌਜ ਤੇ ਵਾਹਨ—all ਕੁਝ ਸੁੱਟ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੰਡ ਦਾ ਉਹ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਵਿਂਧਿਆ ਤੇ ਸ਼ੈਵ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਜੜ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਕਕੁਤਸਥ, ਉਸਨੂੰ ਦੰਡਕ ਅਰਣਿਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤਪਸਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਨਸਥਾਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਰਾਘਵ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਾਣੀ ਭਰੇ ਕਲਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ, ਜਿਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਢਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਏ ਰਾਮਾ! ਹੁਣ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਛੂਹ। ਇਥੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਇਕੱਸੀਵੀਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸਮਝ ਕੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਪਾਣੀ ਛੂਹ ਕੇ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੁੰਭ-ਜਨਮੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ, ਕੁੰਝਰ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਅਨਾਜ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਵਲ ਆਦਿ, ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਨੇ ਉਹ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਰਾਤ ਬਿਤਾਈ। ਸਵੇਰੇ ਜਦ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੋਈ, ਰਾਮ ਜਲਦੀ ਉਠ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਿੱਤ ਦਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਗਿਆ। ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਕੁੰਭ-ਜਨਮੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਮੁੜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵਾਂਗਾ, ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਮ, ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਵਧੀਆ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਸਵਰਗ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵੈਰੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਸਭ ਰਘੁਕੁਲ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈਂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਖੀ ਰਸਤੇ ਤੇ ਜਾ, ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਚਲਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੋਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ ਰਾਮ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਕੋਲ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਕੁਤਸਥ ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਮਹਲ ਦੇ ਮੱਧਲੇ ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਜਾ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਦਰਬਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਖ਼ਮਣ ਤੇ ਭਰਤ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਬਹਾਦੁਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।