ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਅਮੂਲਕ ਲਾਈਨਾਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਦੀ ਮਨੋਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੌਨ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਦੇ, ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਗੁੱਸਾ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕਦੋਂ ਸੰਯਮ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੋਂ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ, ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ ਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਦਾ ਜਾਗਰੂਕ ਰਹਿੰਦੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਜਾਣਦੇ। ਰਾਮ ਜੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ, ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਉਪਕਾਰ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਆਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂ, ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਜਾਣਦੇ ਅਤੇ ਖ਼ਰਚਾ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ। ਰਾਮ ਜੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਵਿਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਵੀਣ, ਧਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ, ਸੁਖ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਆਲਸੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ, ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਥੀ, ਯੁੱਧ ਕਲਾ, ਹਮਲਾ, ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਜੈਯ ਸਨ, ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਦਾਨਵ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜੇਯ। ਉਹ ਇਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਨ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਨ ਹੀ ਡਾਹੀਲੇ। ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਨ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ। ਐਸੇ ਉੱਚਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗਾ, ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਸਨੀਯ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਐਸੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਜਗਤਪਤੀ ਵਰਗੇ ਅਜੈਯ ਰਹਿੰਦੇ। ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਆਪ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਨੋਖੇ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਗੁਣ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਤੇ ਲੰਬੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ ਕਿ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰੀਤ ਸਦਾ ਵਗਦੀ ਰਹੀ ਕਿ ਕਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰਦੇ ਵੇਖਣਗੇ। ਰਾਮ ਜੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੋਹਣੇ, ਮੀਂਹ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਪਿਆਰੇ ਸਨ। ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯਮ ਤੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਅਡੋਲਤਾ ਵਿੱਚ ਪਰਬਤ-ਰਾਜ ਵਰਗੇ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ। ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਗੁਣ ਸਨ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਪਰ, ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਕਾਸ਼, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਰਾਮ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ, ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਨੀ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ, ਸਜ-ਧਜ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਅਤੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਿਤਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਲਦੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਜਨਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਇਆ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਦ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜੇ ਅੰਦਰ ਆਏ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਸੀਟਾਂ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਸਭ ਰਾਜੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਆਦਰਯੋਗ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਰਾਜਿਆਂ, ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ, ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਇਹ ਦੂਜਾ ਸਰਗ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੂਰੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਹਿਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਵਰਧਕ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਭਾਵਨਾ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ, ਆਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੇਰਾ ਇਹ ਉੱਤਮ ਰਾਜ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਮੈਂ ਵੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਇਆ, ਉੱਚਤ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਲ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿਆਂ। ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਤੁਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ, ਸਦਾ ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਬਿਨਾ। ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਸਫੈਦ ਛਤਰੀ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਬੈਠਿਆ ਬੈਠਿਆ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜੀ ਕੇ, ਹੁਣ ਜਦ ਇਹ ਸਰੀਰ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਆਰਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਧਰਮ ਦਾ ਭਾਰੀ ਭਾਰ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਢੋਹ ਕੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਯਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਆਰਾਮ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਹਰ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ; ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ, ਪ੍ਰਜਾ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਰੱਖੀ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।