ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵਤੁਲ ਸਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉੱਚਾਈ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵ-ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਦੇਵਤੁਲ? ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਅਣਉਚਿਤ ਭੋਜਨ ਕਿਉਂ ਖਾ ਰਹੇ ਹੋ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ।' ਮੈਂ ਅਜੇਹੀ ਹਾਲਤ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ ਭੋਜਨ ਉਪਲਬਧ ਹਨ? ਇਹ ਤਾਂ ਅਚੰਭਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਮੈਂ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਇਹ ਲਾਸ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਠੀਕ ਭੋਜਨ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਤਮਾ, ਮੇਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ, ਰਾਮਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇਵਤਿਆਤਮਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਸੁਣੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਸਮੇਤ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਅਣਿਵਾਰ ਹੈ।" "ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਸੁਦੇਵ ਨਾਮ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸ਼ਕਤਿਸਾਲੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਮੈਂ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਵੇਤ ਹੈ, ਤੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੁਰਥਾ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ; ਮੈਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਤੇ ਵੱਡੀ ਜਤਨ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਰੰਤਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਜ ਚਲਾਇਆ। ਫਿਰ, ਜਦ ਮੇਰੀ ਆਯੁ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਇਸ ਸੁਖਦਾਇਕ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਠਿਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਣ ਆ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸੁਰਥਾ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।" "ਇਸ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉੱਚਤਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ, ਉੱਥੇ ਵੀ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਹਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਭੋਜਨ ਹੈ?'" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਭੋਜਨ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਦੇਹ ਹੈ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹੀ ਖਾ।' 'ਜੋ ਦੇਹ ਤੂੰ ਉੱਚਤਮ ਤਪ ਨਾਲ ਪਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਵੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।' 'ਤੂੰ ਕਦੇ ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਨ ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਨ ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਨ ਅਣਜਾਣ ਨੂੰ; ਇਸ ਲਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਪਾ ਲਿਆ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਹੈ।'" "'ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਾਲੀ ਹੋਈ, ਉਤਮ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਦੇਹ ਖਾ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਜਦ ਮਹਾਨ ਅਗਸਤਯ, ਅਟੱਲ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵੀ ਛੁਡਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਛੁਡਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।'" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵ-ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਦ ਭੋਜਨ ਬਣਾਇਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਮੈਂ ਇਹੀ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਉੱਚਤਮ ਹੈ।" "ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਕੁੰਭਯੋਨੀ (ਅਗਸਤਯ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਇਹ ਗਹਿਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ। ਇੱਥੇ ਸੋਨਾ, ਧਨ, ਕਪੜੇ, ਭੋਜਨ-ਪਾਨ, ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਇੱਛਤ ਆਨੰਦ ਤੇ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਦਇਆ ਦਿਖਾਓ।" "ਉਸ ਦੇਵਤਿਆਤਮਾ ਦੇ ਦੁਖੀ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਉਤਮ ਗਹਿਣਾ ਉਸ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਮੈਂ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਗਹਿਣਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ। ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਗਈ, ਉਹ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ, ਉੱਚਤਮ ਆਨੰਦ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਦੇਵਤੁਲ ਗਹਿਣਾ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਕਕੁਤਸਥ, ਤੇ ਇਹ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਹੈ।" ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ, ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ, ਅਗਸਤਯ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਦਰ ਤੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ: "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿ, ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਵੇਤ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਸਨ? ਉਹ ਰਾਜਾ, ਅਜਿਹੇ ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤਪ ਕਰਨ ਕਿਵੇਂ ਗਿਆ? ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਦਾ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।