ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਖ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਮੰਨਿਆ। ਉਹ ਇਸ ਕਰਤਵ ਦੇ ਸੁਆਮੀਕ ਫਲ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁਭ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਗੱਲਾਂ ਜਾਂ ਵਿਵਾਦੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ, ਤਰਕ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਕ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ ਨਿਰੋਗ, ਨੌਜਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵਚਨ-ਕੁਸ਼ਲ ਸੀ। ਉਹ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦਾ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉੱਚੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਹ। ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਸੀ। ਉੱਚੀ ਜਾਤ, ਨੈਤਿਕਤਾ, ਸੱਚਾਈ, ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਰਾਮ, ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੁਜਾ-ਜਨੋਂ ਕੋਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਲੀਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸਾਰ ਜਾਣਦਾ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰਕ ਰੀਤਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਰਾਮ ਸ਼ਾਂਤ, ਮਾਪੇ ਤੇ ਲੁਕਾਅਵਾਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਦਾ, ਉਸਦਾ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਸੈਯਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਡੋਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਤਿੱਖਾ ਨਹੀਂ, ਅਥਾਹ ਮਿਹਨਤੀ, ਸਾਵਧਾਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਉਪਕਾਰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪਰਖ ਵਾਲਾ, ਸੈਯਮ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਆਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਸਥਾਨ ਦੇਣਾ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਲਗਾਉਣਾ, ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ, ਖ਼ਰਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਚਿਤ ਉਪਯੋਗ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਹਰ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਧਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ, ਸੁਖ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਆਲਸੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਕਲਾਵਾਂ, ਹਾਥੀ-ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ-ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ—even ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਦਾਨਵ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ—ਅਸੰਭਵ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਰਲੋਭ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਜਿੱਤ, ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਈਰਖਾ ਰੱਖਦਾ। ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਵ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਦੇ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ। ਇੰਨੇ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ, ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਲ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗਾ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਆਚਰਨ ਤੇ ਬਲ ਐਸੇ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਾਜਾ। ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਆਪ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਖਿਆਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਗੁਣ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਡੂੰਘੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਵਧਾਪੇ ਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ—ਕਿਵੇਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣਾਵਾਂ? ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉੱਚਾ ਪਿਆਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ—ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰਦੇ ਵੇਖਾਂ? ਰਾਮ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ। ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯਮ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗਾ, ਡੋਲਣ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗਾ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੀ। ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਮਿਲ ਗਿਆ ਜਾਪੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੰਨੇ ਅਨੋਖੇ ਤੇ ਅਣਮੁੱਲ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮਿਲਦੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਕਾਸ਼, ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਅਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਧਾਪਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਤੇ ਜੋ ਉਸਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਅਤੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਉਹ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਭਾਵ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਰਾਜਾ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਹਿਨਾਵੇ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਕਰਦਾ। ਪਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਲਦੀ ਵਿੱਚ ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਜਨਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਣ ਲੈਣਗੇ। ਜਦ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਪਣੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਤਦ ਬਾਕੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜੇ ਅੰਦਰ ਆ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸਨ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਆਦਰਯੋਗ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ, ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਮਰਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਇਹ ਦੂਜਾ ਸਰਗ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਪੂਰੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ, ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ, ਮਿੱਠੜੇਪਣ ਤੇ ਅਤੁੱਲ ਮਾਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਾਜ, ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ।