ਇਹ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਉੱਤਰਨ ਕਾਂਡ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਪੂਰੇ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੁੰਮ ਕੇ ਆਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਰਤਾ ਭੀ ਗਲਤ ਕੰਮ ਜਾਂ ਅਨਿਆਇਕਤਾ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਈ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਜੀ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਐਸਾ ਖੇਤਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ੈਵਾਲਾ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਝੀਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਪਸ਼ਚਰਿਆ ਬੜੀ ਉੱਚੀ ਸੀ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਵਾਲੇ!" ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਜਾਤ ਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਗਰਸਰ? ਮੈਂ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਮੈਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਹਾਂ।" "ਤੁਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ—ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉੱਚਾ ਫਲ? ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖ ਕੇ ਇਹ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ।" ਫਿਰ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ, ਜਾਂ ਅਜੇਅਯ ਕਸ਼ਤਰੀ? ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਤੀਜੀ ਜਾਤ ਦੇ ਵੈਸ਼ ਹੋ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਹੋ? ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਤੇ ਤਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਝੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸ਼ੰਭੂਕ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਇਸੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਿਵਤਾ ਬਣਨ ਦੀ ਇਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਹੇ ਰਾਮ; ਦੇਵ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇਛਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਜਾਣ ਲਓ, ਹੇ ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ।" ਜਦੋਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਤਲਵਾਰ ਨਿਕਾਲੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ, ਅੱਗੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਮ੍ਰਿਦੁਭਾਵੀ, ਇਹ ਕੰਮ ਜੋ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ خاطر ਕੀਤਾ, ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ। ਜੋ ਦਿਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਮਣੀਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਜੇਕਰ ਦੇਵਤਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਮਿਲ ਜਾਵੇ; ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।" "ਮੇਰੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ; ਅਸਮੇਂ ਹੀ, ਉਹ ਯਮ ਲੋਕ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ ਨਾ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਪਸ ਜਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗਾ।" ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੰਦਰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ; ਅੱਜ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਫਿਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਬੱਚਾ ਵੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੁੜ ਗਿਆ।" "ਤੈਨੂੰ ਸੁਖ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਣ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ; ਚਲ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਅਗਸਤਯ ਮুনি ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।" "ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮুনি ਦਾ ਵਰਤ ਹੁਣ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਉਹ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਲਟਕੇ ਰਹੇ।" "ਹੇ ਕਕੁਤਥ, ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀਏ; ਤੂੰ ਵੀ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹੋਣ, ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਰਾਮ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਗਸਤਯ ਮুনি ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਆਏ, ਤਾਂ ਅਗਸਤਯ, ਜੋ ਤਪ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਹਨ, ਨੇ ਸਭ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਪੁਸ਼ਪਕ ਤੋਂ ਉਤਰੇ ਤੇ ਅਗਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਅਗਨੀ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਉੱਚਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬੈਠਾ ਲਿਆ। ਕੁੰਭਜਨਮ (ਘੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ) ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ; ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਹੋ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਬਹੁਤ ਕਦਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਹੁਤਰੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ; ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਦਰਨੀਏ ਮਹਿਮਾਨ ਹੋ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ।" "ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।" "ਇਹ ਰਾਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਗੁਜ਼ਾਰੋ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ; ਸਵੇਰੇ ਪੂਸ਼ਪਕ ਰਥ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾਵੋਗੇ।" "ਤੁਸੀਂ ਨਾਰਾਇਣ ਹੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੋ।" "ਇਹ ਗਹਿਣਾ, ਹੇ ਮ੍ਰਿਦੁਭਾਵੀ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ, ਹੇ ਕਕੁਤਥ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਜੋ ਚਾਹੋ, ਕਰੋ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ।