ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਸਨੇਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਭਿਵਾਦਨ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਚਮਕ-ਤਮਕ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣਾ ਮਾਮਲਾ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਰਾਜਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਰ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਆਖੇ, “ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਹ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਰੋ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ।” ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਪੁਰਾਣੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਤਪਸਵੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜਾਤਿ ਦਾ ਤਪਸਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਯੁਗ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨਿਰਭ੍ਰਾਂਤ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਮਰ ਤੇ ਦੂਰ-ਦ੍ਰਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਸ਼ਤਰੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਤਪ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਲਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਦੋਵੇਂ ਜਾਤੀਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ, ਦੋਵੇਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਥਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਧਾਰਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਘਟਣ ਲੱਗੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਤੀਬਰ ਰਜੋਗੁਣ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਆ ਗਈ—ਇਹ ਝੂਠ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਇਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਝੂਠ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਨੇ ਇਕ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਮਰ ਘਟ ਗਈ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਝੂਠ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ, ਲੋਕ ਫਿਰ ਵੀ ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵਧੀਆ ਧਰਮ ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੂਦਰ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਜਦ ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਝੂਠ ਵਧੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਗਏ। ਫਿਰ ਅਧਰਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਯੁਗ ਦੁਆਪਰਾ ਕਹਾਇਆ। ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਯੁਗ ਥੱਲੇ ਲੁੱਟਿਆ, ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਝੂਠ ਵਧਣ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਤਪ ਵੈਸ਼ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਇਆ। ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਵਰਣ ਤੇ ਧਰਮ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ; ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਵਾਲਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਤਪਸ਼ਿਆ ਸ਼ੂਦਰ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ, ਅਧਰਮ ਸ਼ੂਦਰ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਨ ਵਾਲਾ ਤਪਸਵੀ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਧਰਮ ਜਾਂ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖ ਜਲਦੀ ਨਰਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਠ, ਤਪ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ; ਜਿਥੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਅਧਰਮ ਦੇਖੋ, ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਲਗਾਓ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਵਧੇਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧੇਗੀ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਅਤੇ ਇਹ ਬੱਚਾ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਲਮੀਕੀ ਰਚਿਤ ਉੱਤਮ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਹੱਤਰਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਆਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਤੂੰ ਜਾ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਉਸ ਵਚਨ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇ, ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇਲਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਕਿ ਬੱਚਾ ਸੜੇ ਨਾ। ਧਿਆਨ ਰੱਖ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਬੱਚੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਇਹੀ ਕਰ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਭ ਲਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਕੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, “ਆ ਜਾ।” ਰਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਪਲ ਵਿੱਚ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ। ਵਿਮਾਨ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਹਾਜ਼ਿਰ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਤੇਰਾ ਦਾਸ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਹੈ।” ਪੁਸ਼ਪਕ ਦੇ ਸੁਆਦਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼, ਤੂਣੀਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ—ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਅਤੇ ਭਰਤ—ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੱਡਿਆ। ਉਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੱਲ ਨਿਕਲਿਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਰਾਮ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।