ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਦੋ ਭਰਾ—ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ 'ਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਜੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਸ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ—ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਇਹ ਚਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਖਾਸ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਨ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਸਵੈ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਬਣ ਗਏ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ 'ਤੇ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਨਿਤ੍ਯ ਵਿਸ਼ਣੂ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ। ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਆਪਣੇ ਅਣਗਿਣਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਐਸੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਅਦਿਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਜਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਲਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਵਰਗੀਆਂ ਹੀ ਸਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦੇ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾ ਬੋਲਦਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਰੁੱਖਾ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ। ਉਹ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੋਈ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਹੋਈਆਂ ਸੌਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਰਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਉਮਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਸੁਖਦਾਈ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਹ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਦਇਆਲੂ, ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੁਖੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇੱਜਤ ਵਾਲਾ ਮਨ ਰੱਖਦੇ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਣਦੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁਆਰਗਿਕ ਫਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਕਦੇ ਅਸ਼ੁਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਗੜੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ, ਤਰਕ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰ ਵਿਅਕਤੀ। ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਨੌਜਵਾਨ, ਵਚਨ-ਕੁਸ਼ਲ, ਸੁੰਦਰ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਹੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗਦੀ। ਉਹ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ, ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਸਨ। ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਦੁੱਖੀ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਸਿੱਧੇ, ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸਰੂਪ ਜਾਣਦੇ, ਯਾਦਸ਼ਤ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਲੋਕ ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ। ਚੁੱਪ, ਸਧਾਰਣ ਦਿਖਾਵਾ, ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਸੰਯਮ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਜਾਣਦੇ। ਉਹ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਝੂਠ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਰੁੱਖਾ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੌਕਸ ਰਹਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇ ਪਰਾਏ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ। ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਉਪਕਾਰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਉਪਕਾਰ ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ, ਨਿਆਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ, ਪਦਵੀਆਂ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ; ਉਹ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਜਾਣਦੇ, ਖਰਚ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਵਾਕਿਫ ਹਨ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਹਰੇਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੁੱਧ ਜਾਂ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਹ ਧਨ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ, ਸੁਖ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਦੇ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਆਲਸੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਹ ਵਿਅਵਹਾਰਕ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹُنਰਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ, ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਧਨੁਸ਼ਬਾਣੀ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਹਮਲੇ, ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹਨ। ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦੇ; ਉਹ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਨ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦੇ, ਨ ਈਰਖਾ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵੱਲੋਂ ਘਟਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ, ਨਾ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਪੰਨ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਧੀਰਜ ਲਈ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਵਰਗੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਰਾਮ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਐਸੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇਤ ਰਹਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਧਰਤੀ ਆਪ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਅਣਮੁੱਲੇ ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਤੇ ਲੰਮੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: "ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਮ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਵੇ?" ਇਹ ਵੱਡਾ ਪਿਆਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵੇਲੇ ਰਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸੋਚਣ ਉਤਸ਼ੁਕ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋਇਆ ਵੇਖਾਂ?" ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਾਧੂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ। ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯਮ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗੇ, ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਪਰਵਤ ਰਾਜ ਵਰਗੇ, ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸੁਆਰਗ ਮਿਲਣ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਣਗਿਣਤ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ, ਵਿਲੱਖਣ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।