ਇੰਦਰ ਦੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਬੜੀ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਲੋਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਹੇਠ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਅਰਧ-ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਹਣੀ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਧੀਆ ਘਰਾਂ, ਚੌਕਾਂ, ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚਾਰੋ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਉਥੇ ਵਸਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਤਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਤੇ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਲਵਣ ਨੇ ਉਥੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ-ਸਥਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਤੇ ਮਾਨਵ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧ ਗਈ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਆਏ ਵਪਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਭਰਤ ਦੇ ਛੋਟੇ ਤੇ ਸਮਰੱਥ ਭਰਾ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ繁荣 ਦੇਖ ਕੇ, ਉੱਚਤਮ ਆਨੰਦ ਤੇ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ: “ਮਧੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਬਾਰ੍ਹਾ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨ ਦੇਖਣ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਗਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸਾ ਕੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੀ ਵਧਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਲਿਆ। ਇੱਥੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਕੁਝ ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਾਲੀ ਅਯੋਧਿਆ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸੌ ਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਸਫਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੱਤ-ਅੱਠ ਰਾਤਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਾਲਮੀਕੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਭੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਵਾਲਮੀਕੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਲਵਣ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਬਾਰੇ ਕਹਿਆ: “ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਲਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ।” “ਕਈ ਰਾਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵੱਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਸਨ, ਲਵਣ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਪਰ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਤੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਡਰ-ਦਹਿਸਤ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਵਣ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਤੂੰ ਬਿਨਾ ਔਖੇ ਹੋਏ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਲਵਣ ਮਰਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ; ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ।” “ਉਹ ਯੁੱਧ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਵੇਖਿਆ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉੱਚਤਮ ਪਿਆਰ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਸੁਘਾਂਗਾ—ਇਹ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਾਈ ਗਈ, ਸੁਣੀ। ਉਹ ਕਥਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੀ, ਤੰਤੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰ ਤੇ ਲਯ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਸੁਧਰ ਹੋਈ ਤੇ ਮਿਠੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਸੁਣੀ। ਉਹ ਸਚੀ ਕਥਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ, ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਘ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਉਹ ਸੁਧ-ਬੁਧ ਖੋ ਬੈਠਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਹ ਭਰਦਾ; ਉਸ ਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੁਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੁਣਦਾ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਗੀਤ ਦੀ ਵਧੀਆਤਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਦਾਸ ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਕਹਿ ਉਠੇ: “ਇਹ ਵਾਕਈ ਅਜਬ ਹੈ।” ਸੈਨਿਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: “ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ? ਕੀ ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਗਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ?” “ਜੋ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਹੁਣ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ; ਕੀ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਹੈ? ਕੀ ਗੀਤ ਦੀ ਬੰਨ੍ਹਾਈ ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ?” ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ: “ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਾਲਮੀਕੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ।” ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਸਭ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਸਮਝਾਉਂਦਾ: “ਸੈਨਿਕੋ, ਇੱਥੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।” “ਇਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਜਬ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਛਾਵਣੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਹੱਤਰਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਘ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ, ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਤੰਤੀਆਂ ਦੀ ਲਯ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਲਈ ਰਾਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਸੁਵੇਰੇ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਵਾਲਮੀਕੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ: “ਪੂਜਨਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵਾਂ।” ਦੁਸ਼ਮਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ, ਵਾਲਮੀਕੀ ਨੇ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।