ਰਾਮ ਜੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਵੈੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ। ਉਹ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਸੀ, ਕਈ ਰੁਤੂਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। ਰਾਮ ਜੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਸੀਤਾ ਜੀ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਰਹਿੰਦਾ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਨੇਹਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵੱਧਦਾ ਗਿਆ। ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰਾਮ ਜੀ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ। ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਦਿਲ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ—ਜੋ ਕੁਝ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਲਈ ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਂਦਾ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ, ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ, ਤੇਜ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਕੁਲ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇਵ, ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵਰਗੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਥਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ, ਬੜੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਵਰਗੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਬੜੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਜਰ ਅਮਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਕੌਸਲਿਆ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਇਸ ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਐਸੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਆਦਿਤਿ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਜੀ ਸੋਹਣੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵਿਨਮ੍ਰ ਸਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਸਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾ ਬੋਲਦਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਕਦੇ ਰੁੱਖਾ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਉਹ ਇਕ ਵਾਰੀ ਕੀਤੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਸੌਂ ਬੁਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਸਦਾ ਵੱਡੇ ਗੁਣੀ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੱਡਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਪਾਰੰਗਤ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਰਾਮ ਜੀ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਨਮੋਹਕ ਬੋਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ, ਤੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਦਇਆਲੂ, ਕ੍ਰੋਧ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੁਖੀ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਸਦਾ ਸਵੈੰਯੰਤਰਿਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਖਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬੜੀ ਮਹੱਤਾ ਦਿੰਦੇ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁਆਰਗਿਕ ਫਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਅਸ਼ੁਭ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਵਖਰੇ-ਵਖਰੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ, ਉਚਿਤ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ। ਰਾਮ ਜੀ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਜਵਾਨ, ਵਚਨ-ਕੁਸ਼ਲ, ਸੋਹਣੇ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ। ਉੱਚਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗੇ ਪਿਆਰੇ ਸਨ। ਸਭ ਵ੍ਰਤਾਂ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਜਾਣਦੇ, ਭਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਤੀਰ-ਚਲਾਉਣ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਕਦੇ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਸਚੇ ਤੇ ਸਿੱਧੇ, ਵੱਡਿਆਂ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਏ ਹੋਏ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ, ਯਾਦਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰਕ ਰੀਤਾਂ ਤੇ ਚਾਲ ਚਲਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਤੇ ਉਚਿਤ ਵਿਹਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੀਣ। ਚੁੱਪਚਾਪ, ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਨਮ੍ਰ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜ਼ਦਾਰ, ਸਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ, ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਕ੍ਰੋਧ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਤਿਆਗ ਤੇ ਸੰਯਮ ਜਾਣਦੇ। ਧਰਮ ਵਿਚ ਡਿੱਠ, ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਅਡੋਲ, ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਰੁੱਖਾ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਅਥਾਹ ਮਿਹਨਤੀ, ਜਾਗਰੂਕ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਜਾਣਦੇ। ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਉਪਕਾਰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ, ਸੰਯਮ ਤੇ ਦਇਆ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਆਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਸਥਾਨ ਦੇਣ ਵਿਚ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਲਾਉਣ ਵਿਚ, ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਢੰਗ ਜਾਣਨ ਵਿਚ, ਤੇ ਖ਼ਰਚਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੀਣ। ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਧਨ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਸੁਖ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਦਾ ਕਮਰਕਸਤੇ, ਤੇ ਕਦੇ ਆਲਸੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਅਵਹਾਰਕ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ। ਉਹ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ, ਹਮਲੇ, ਯੁੱਧ ਤੇ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ। ਉਹ ਜੰਗ ਵਿਚ ਅਜੇਅਯ, ਭਾਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਦੈਤ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਰੁੱਸ ਜਾਣ, ਕਦੇ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਅਹੰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਡੰਗੀ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵੱਲੋਂ ਅਪਮਾਨਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਐਸੇ ਉੱਚਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਧੀਰਜ ਲਈ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ, ਧਰਤੀ ਵਰਗੇ; ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਤਾਕਤ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਗੁਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਐਸਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇਅਯ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਰਗੇ; ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਖਿਆਕਾਰ ਮੰਨਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਅਤੁੱਲ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।