ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਾ ਕਾਂਡ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਦੂਤ ਦੇ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੋਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਦੈਤ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਾਲਾ ਲੈ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਮਾਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਭਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੈਨਾ, ਰਥ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰਾਖ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਲਵਣ ਦੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਤੇ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਾਰੇ ਗਏ। ਭਾਲੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਣਮੁੱਲ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਲਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਜਿੱਤ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇਗੀ। ਤੇਰੇ ਇਸ ਉਪਕਾਰ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਲਵਣ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਭਾਲੇ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਣਮੁੱਲ ਤਾਕਤ, ਅਤੇ ਮਾਂਧਾਤਾ ਦੀ ਉਸ ਨਾਲ ਹੋਈ ਨਾਸ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਫਿਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, “ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਤੂੰ ਲਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਰਤਾ-ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਉਹ ਮਾਸ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਲੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਿਕਲੇਗਾ, ਤੇਰੀ ਜਿੱਤ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ।” ਇੱਥੇ ਇਹ ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਾਹਠਵਾਂ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਰਾਤ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਤ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਲਈ ਜਲਦੀ ਲੰਘ ਗਈ। ਸਵੇਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਲੇ, ਲਵਣ ਰਾਕਸ਼ਸ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਖਾਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਯਮੁਨਾ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਮਧੁਪੁਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਸੀ। ਜਦ ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਹ ਕ੍ਰੂਰ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਹੱਸ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਸ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ?” ਫਿਰ ਉੱਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖਾ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ—ਕੀ ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਵਾਰਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?” “ਅੱਜ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ, ਮੇਰੀ ਭੁੱਖ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆ?” ਜਦ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੱਸ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਉਰਜਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਫਿਰ, ਬੜੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਲੜਨ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ!” “ਮੈਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਦਾ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਹਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇਰੇ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇ, ਮੈਂ ਲੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਜਿੰਦਾ ਬਚ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਂਗਾ।” ਜਦ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੱਸ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਤਕਦੀਰ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆ!” “ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਲਈ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਲ-ਨਾਸ਼ ਮੈਂ ਸਹਿ ਲਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਸਹਿ ਲਿਆ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਰਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਹੱਕਾਰਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਹੋਏ, ਜੋ ਹੋਣਗੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਨੀਚ!” “ਤੂੰ ਜੰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਪਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਆਵਾਂ, ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਵਾਂ।” ਪਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਕਿੱਥੇ ਬਚ ਕੇ ਜਾਵੇਂਗਾ? ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਡਰਪੋਕ।” “ਇਸ ਲਈ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਲੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਭੇਜਾਂਗਾ।” ਇੱਥੇ ਇਹ ਅਠਾਹਠਵਾਂ ਸਰਗਾ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਲਵਣ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਗੁੱਸਾ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਮਾਰੀ, “ਖੜਾ ਰਹਿ, ਖੜਾ ਰਹਿ!” ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਲਦਾ ਤੇ ਦੰਦ ਪੀਸਦਾ, ਲਵਣ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ ਲਵਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ; ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਯਮਲੋਕ ਨੂਂ ਜਾਵੇਂਗਾ।” “ਅੱਜ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹੀ ਤੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖਿਓਂ। ਜਦ ਤੂੰ, ਹੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆ, ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਅੱਜ ਡਿੱਗ ਪਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਵੇਗੀ। ਅੱਜ, ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟਿਆ ਤੀਰ, ਜਿਸਦਾ ਮੁਖ ਵਜਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਵਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਦਰੱਖਤ ਉਖਾੜ ਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵਲ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਲਵਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਵਿਫਲ ਹੋਏ, ਉਹ ਫਿਰ ਕਈ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵਲ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਉਰਜਾਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵਕਰੀ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਹਰ ਇਕ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਵਾਰ ਲਾ ਕੇ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਹ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਚਿਆ।