ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਸਹਿ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ, ਮੁੜ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਿਸ ਯਜਨ ਸ਼ਾਲਾ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦਾ ਦੀ ਯਜਨ ਸ਼ਾਲਾ ਉਸਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋੰਪੜੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਪੈਂਸਠਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸੇ ਰਾਤ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋੰਪੜੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਵਲਮੀਕੀ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸੁਖਦਾਈ ਪ੍ਰਸਵ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਖਬਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਕੋਈ ਐਸਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੋ ਜੋ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ; ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਨਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਦੇਵਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਹੰਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਵਲਮੀਕੀ ਨੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਲਵਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, “ਕੁਸ਼ਾ” ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਲਵਾ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ “ਲਵਾ” ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲਵਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ; ਇਹ ਨਾਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਸੰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ, ਨਾਮਕਰਨ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸੁਖਦਾਈ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਵੀ ਹੋਈ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ; ਉਹ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋੰਪੜੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਧੰਨ ਭਾਗ!” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਲਈ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਾਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੰਘ ਗਈ। ਸਵੇਰੇ, ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਥੇ, ਭਾਰਗਵ ਆਦੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੁਖਦਾਈ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਘੁਕੁਲ ਦਾ ਇਹ ਵੀਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਸਠਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਤ ਹੋਈ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਭਰਗੁ ਵੰਸ਼ੀ ਚਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲਵਣਾਸੁਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਭਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ-ਕਿਸ ਨੂੰ, ਜਦ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਆਏ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਭਾਲੇ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ।” ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਜਸਵੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਚਯਵਨ ਨੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। “ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਮਾਂਧਾਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ ਦੇਵਲੋਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਇੰਦਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਂਧਾਤਾ ਦੇ ਪਾਪੀ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਨਰਮ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਹੈਂ; ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਦੇਵਲੋਕ ਦਾ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?” “ਜੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ, ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਦੇਵਲੋਕ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।” ਇੰਦਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿੱਥੇ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ?” ਇੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਮਧੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲਵਣਾਸੁਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼।” ਇੰਦਰ ਦੀ ਇਹ ਕਠੋਰ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਮਾਂਧਾਤਾ ਕੁਝ ਲਜਜਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ, ਸੇਵਕਾਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਮਧੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਵਣਾਸੁਰ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਿਆ। ਲਵਣਾਸੁਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੂਤ ਲਵਣਾਸੁਰ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਦੂਤ ਨੇ ਜਾ ਕੇ, ਮਧੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਈ ਅਪਰੀਤ ਬੋਲ ਆਖੇ; ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਉਸ ਦੂਤ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।