ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਸੀ, ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਮਸਤਕ ਨਿਵਾ ਕੇ ਵਿਦਾ ਲਈ। ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਰਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੈਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਲ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਰਵਾਨਗੀ ਲਈ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਸਫਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਂਠਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਇਕੱਲਾ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰੀਆਂ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਪੱਛਮੀ ਵੱਲ, ਵਰਨ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਆਸਨ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਜਲ ਅਤੇ ਅਤਿਥਿ-ਸਤਕਾਰ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰੋ।" ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਉਹ ਸਤਕਾਰ, ਫਲ ਅਤੇ ਕੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਜੋ ਯਜਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ?" ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਸੁਣੋ, ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ ਦਾ ਸੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਪੂਰਵਜ, ਰਾਜਾ ਸੌਦਾਸਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਵੀਰਸਾਹ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ।" "ਸੌਦਾਸਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਪਦ੍ਰਵ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਬੱਘ-ਸਰੂਪ ਸੀ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਹਜ਼ਾਰ ਜਾਨਵਰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀ ਸੀ।" "ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਦੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲ਼ਿਆ। ਜਦ ਇੱਕ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਤਦ ਸੌਦਾਸਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਤਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।" "ਦੂਜੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਮਰੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁੱਖ-ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਵਲ ਤੱਕਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਾਪੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਯੋਗ ਫਲ ਦਿਆਂਗਾ।' ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਥੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰਸਾਹਾ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ।" "ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਯਜਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਚੱਲਿਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।" "ਯਜਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰਤਾ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਯਜਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਸ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ।'" "ਰਾਜਾ, ਜੋ ਭੋਜਨ ਦੀ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਆਖਿਆ, 'ਮਾਸ ਵਾਲੀ ਭੇਟ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਲਦੀ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।' ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਰਸੋਈਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਭਰਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉੱਥੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਰਸੋਈਏ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।" "ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਮਾਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਰਹੀ ਮਾਸ ਵਾਲੀ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਭੇਟ।' ਮਦਯੰਤਿ, ਜੋ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਮਾਸ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਭੋਜਨ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਮਾਸ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਰਾਜਨ, ਜਿਹੜਾ ਭੋਜਨ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।'" "ਸੌਦਾਸਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ।" "ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਰਾਜਨ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਸਾਡੇ ਆਦਰਨੀਯ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ।'" "ਫਿਰ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਕਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਉਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।" "ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ, ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਜੋ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ।'" "'ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਪਿਛਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰੇਂਗਾ।