ਪੁਰੁ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਯਦੁ ਨੇ, ਜੋ ਰਾਜ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਗਰ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਅਰਣਯ ਅਤੇ ਇਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਤੁਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ਼ਨਸ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਖ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਮੀ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ। ਆਓ, ਹੇ ਸੁਜਨ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਗਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲੀਏ ਤਾਂ ਜੋ ਨ੍ਰਿਗਾ ਵਾਂਗ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਆ ਜਾਏ। ਜਦ ਰਾਮ ਇਹ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਿਹਰਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਤਾਰੇ ਛਿਟੇ-ਛਿਟੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ; ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਕੋਈ ਵਸਤ੍ਰ ਚੋਖਾ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉਨਠਵੀਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਚਿਆ। ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਦ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਬਸੰਤ ਦੀ ਰਾਤ ਆ ਗਈ—ਨਾ ਠੰਢੀ, ਨਾ ਹੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਭਰੀ। ਫਿਰ, ਜਦ ਸਵੇਰ ਹੋਈ ਤੇ ਆਸਮਾਨ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਆਇਆ ਤੇ ਰਾਘਵ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਪਸਵੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੀ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।" ਭਾਰਗਵ ਚ੍ਯਵਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਸੀ ਹਨ, ਉਤਸੁਕ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਖਿਆ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਭਾਰਗਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦਿਓ।" ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ, ਦਰਬਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਣ ਔਖੇ ਸਨ, ਅੰਦਰ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਹ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ ਆਏ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘੜੇ, ਫਲ ਤੇ ਕੁੰਦ ਮੂਲ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਲਈ ਕਈ ਭੇਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਹर्ष ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਹਨ ਮੁੱਖ ਆਸਨ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਗ ਹੈ, ਬੈਠ ਜਾਓ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਬ੍ਰਿਸੀ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਆਤਮ-ਸਯੰਮ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਏ ਹੋ? ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਸੁਵਿਧਾ ਲਈ ਮੈਂ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਹਾਂ। ਇਹ ਪੂਰਾ ਰਾਜ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੀ捗ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਸਦੇ, ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਧੁਨੀ ਉਠੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਵਰਤਾਅ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਰਾਜੇ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਵੱਡੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਚਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਰੁਕਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਤੂੰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਾਰਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰਕੇ ਵਚਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ, ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਜੋਖਮ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਸੱਠਵੀਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਚਿਆ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਜਦ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਦ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਸੁਣੋ, ਇਹ ਡਰ ਤੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮੂਲ ਕੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲੋਲਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮਧੁ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਦੈਤਯ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਰਨ ਦਿੰਦ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਮਧੁ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ ਸੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਰੁਦ੍ਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਆਏ; ਤੇ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ ਨਾਲ਼, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉਜਲਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਕੱਢ ਕੇ, ਜਿਸਦਾ ਤੇਜ ਅਸਧਾਰਣ ਸੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਮਧੁ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਜੋ ਇਹ ਅਦੁੱਤੀ ਧਰਮ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਅਸਤਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹੇਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭਉ ਹੋ ਕੇ ਆ ਕੇ ਵੜੇਗਾ, ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉਸਨੂੰ ਰਾਖ ਬਣਾਏਗਾ ਤੇ ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਵਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੈਤਯ, ਫਿਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, "ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ।" ਮਧੁ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" "ਤੇਰੇ ਵਚਨ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਣ; ਪਰ ਤੇਰਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਰੱਖੇਗਾ।" "ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਜੇਯ ਰਹੇਗਾ—ਜੋ ਇਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।