ਲੱਖਮਣ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ। ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਛੱਡ ਦੇ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਮੇਰੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਵਧਾਈ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇ। ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸੀਸ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਕਹਿਣਾ, ਹੇ ਲੱਖਮਣ; ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਵਧਾਈ ਦੱਸਣਾ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸੀਤਾ ਕਿੰਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਹੋਈ; ਹੁਣ ਜੋ ਵੀ ਬੁਰਾ-ਭਲਾ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਹੀ ਵਰਤਾਵ ਕਰੇ। ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਰਤਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੀ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਖ। ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਰਾਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਸ਼ੋਭਾ, ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਦੇਵੀ, ਸਾਕ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਜਾਨ ਵੀ ਦੈਣੀ ਪਵੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਇਹ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦੇਵੀਂ। ਹੁਣ, ਜਦ ਤੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।" ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਲੱਖਮਣ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਸੀਸ ਨਿਵਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਆਖੋਗੇ? ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਜਾਂ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ, ਕਿਵੇਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਫਿਰ ਨੌਕਾ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੱਲਾਹ ਨੂੰ ਤੁਰਨ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੋਗ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਜਲਦੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬੇਸਹਾਰਾ ਵੇਖਦਾ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ, ਲੱਖਮਣ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਥ ਅਤੇ ਲੱਖਮਣ ਨੂੰ ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ, ਸੀਤਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਈ। ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠਾਂ ਝੁਕੀ ਹੋਈ, ਯਸ਼ਸਵੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਭਾਵੇਂ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ ਦੇਖਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਈ। ਉਸ ਦੀ ਚੀਖ ਮੋਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ। ਇਹ ਉੱਤਮ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਤਾਲੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਸੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਯਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਕਾਵਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕੀ ਨੇ ਰਚਿਆ। ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇੰਝ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਥਾਂ ਦੌੜੇ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਪੂਜਨੀਕ ਵਾਲਮੀਕੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਸੀ। "ਹੇ ਪੂਜਨੀਕ, ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ, ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਾਂਗ। ਹੇ ਪੂਜਨੀਕ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਆ ਕੇ ਵੇਖੋ—ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਔਰਤ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਵੇ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੜ੍ਹੇ ਰੋਂਦੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਅਸਹਾਇ, ਇਕੱਲੀ, ਅਤੇ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ; ਉਸ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਗਵਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਥੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ਼ਰਮ ਕੋਲ, ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮਵਾਨ ਔਰਤ ਸਹਾਰਾ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਪੂਜਨੀਕ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਓਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਮੈਥਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਚੇਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਏ; ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਕੁਝ ਦੂਰ ਪੈਦਲ ਚਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਜਹਨਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਘਵ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਵੇਖਿਆ। ਵਾਲਮੀਕੀ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਢੁੱਕੀ ਹੋਈ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਆਖੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। "ਤੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪੁੱਤਰਵਧੂ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਰਾਣੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਪਤਨੀ। ਜਦ ਤੂੰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ; ਤੇਰੇ ਆਉਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੀਤਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦਰਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ। ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਵਾਛੇ ਦੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਆਦਰਯੋਗ ਭੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ; ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ।" ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਸੀਸ ਨਿਵਾਇਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼।" ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲੇ, ਸੀਤਾ ਵੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਈ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਤੁਹਾਡਾ ਆਉਣਾ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੁਹਾਡਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਲਮੀਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਜ਼ਹਾਨਤ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਇਥੇ ਆਈ ਹੈ।