ਰਾਘਵ ਰਾਜਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਿਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਰਾਅਵਣ—ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ—ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਅਵਣ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਰਾਮ—ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ—ਵੱਲੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ, ਮਾਯਾ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ। ਮੇਰੀ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰ; ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ—ਕੁਬੇਰ—ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰ। ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। "ਜੇ ਇਹੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਪੁਸ਼ਪਕ, ਹਵਾਈ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਵੋਤਮ; ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਨਾ ਆਵੇ।" ਫਿਰ, ਬਾਹੁਬਲੀ ਰਾਘਵ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਦੀ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਧੂਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਯਾਦ ਕਰੀਏ, ਆ ਜਾਈਂ; ਮਾਯਾ ਵਾਲੇ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂ, ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਅਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰੇਂ, ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਵਿਦਾਈ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਆਪਣੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਪੁਣਯਾਤਮਾ ਪੁਸ਼ਪਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਨੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜੋਕੇ ਚਮਤਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ; ਅਕਸਰ ਅਲੌਕਿਕ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਲਾ ਮਹੀਨਾ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੋਗ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਰਾਘਵ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।" "ਔਰਤਾਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਜਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਰਦ ਤੰਦਰੁਸਤ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ। ਬਦਲ ਸਮੇਂ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਹੌਲੀ, ਸੁਹਾਵਣੀ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਅਮਰ ਰਾਜਾ ਸਦਾ ਰਾਜ ਕਰੇ।'" ਭਰਤ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸੁਹਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ—ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ—ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਤਾਲੀਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵਨ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਅੰਬ, ਉੱਚੇ ਕਾਲੇਯਾ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਦੇਵਦਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਤ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਚੰਪਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਪੁੰਨਾਗ, ਮਧੂਕ, ਕਠਲ, ਸਾਲ ਅਤੇ ਧੁਆਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਵਨ ਲੋਧਰ, ਨੀਪਾ, ਅਰਜੁਨ, ਨਾਗ, ਸਪਤਪਰਨ, ਅਤਿਮੁਕਤਕਾ ਅਤੇ ਮੰਦਰ, ਕਦਲੀ, ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਝਾੜਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਕਦੰਬ, ਵਕੁਲਾ, ਜੰਬੂ, ਅਨਾਰ ਅਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਸਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਨਵੇਂ ਕੋਪਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲਾ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਦਿਵ੍ਯ ਰੁੱਖ, ਸੋਹਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੋਕਿਲਾਂ, ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਰੁੱਖ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਕੁਝ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਕੁਝ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲੇ ਦਿਸਦੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵਨ ਸੋਹਣਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤਲਾਬ ਸਨ। ਤਲਾਬਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਲਾਲ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀੜੀਆਂ, ਸਫੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਫਰਸ਼, ਉੱਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੇ ਕਵਲ, ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਸਨ। ਦਾਤਿਊਹਾ ਅਤੇ ਤੋਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਹੰਸ ਤੇ ਬਗਲੇਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲਾਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਚੌਬਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਬਿਲੌਰੀ ਰਤਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਸਨ। ਵਧੀਆ ਘਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਚਰਾਗਾਹਾਂ, ਫੁੱਲਦਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਸੀ। ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਚਿੱਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਰਾਮ ਦਾ ਇਹ ਆਰਾਮਗਾਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨੰਦਨ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚੈਤ੍ਰਰਥ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਫਲ-ਫੂਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕਈ ਬੈਠਕਾਂ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਉਹ ਹਰਾ-ਭਰਾ ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ ਵਿਚ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਰਾਮ, ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਸੋਹਣੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਮਧੁਰ ਮਦਿਰਾ ਪਿਲਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਪਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੇਵਕ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਰਾਮ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਮਾਸ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਲਿਆਏ। ਨਾਚ ਅਤੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ, ਮਦਿਰਾ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਸਦਾ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਰਾਮ—ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਦਿਲ ਨਾਲ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਿੰਦਾ।