ਇਹ ਵਾਕਿਆਤ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਹੱਤਰਵੇਂ ਅਤੇ ਪਚ੍ਹੱਤਰਵੇਂ ਸਰਗਾ ਤੋਂ ਹਨ। ਸੁਣੋ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਦੋ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਵੀਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਰਵਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਵਿਆਹ ਦੇ ਤੋਹਫੇ ਦਿੱਤੇ। ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹਨੇ ਉੱਤਮ ਉਨਾਲੇ ਕੰਬਲ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜੇ, ਲੱਖਾਂ ਵਸਤ੍ਰ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ, ਸਭ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਕੁੜੀਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਨੌਕਰ ਤੇ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ, ਸੋਨਾ, ਖਰਾ ਸੋਨਾ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਮੂੰਗੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਪਮਾ-ਹੀਣ ਵਿਆਹ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੱਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਹਫਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ੇਰ-ਵਾਂਗੂ ਮਨੁੱਖ (ਦਸ਼ਰਥ) ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਿਆ, ਤਾਂ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਡਰਾਉਣੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਚੱਕਰ ਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਪੰਛੀ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹਨ, ਤੇ ਜਾਨਵਰ ਚੱਕਰ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕੰਬਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਮੱਨ ਉਲਝ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, "ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਖਤਰਾ ਉੱਠਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਚਿੰਤਾ ਛੱਡੋ।" ਜਦ ਉਹ ਇੱਥੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਵੱਡਾ ਹਵਾ ਦਾ ਝੋੰਕਾ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੂਰਜ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪਛਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਰਾਖ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਈ, ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਸੈਨਾ ਰਾਖ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਲੱਗੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇਜਵਾਨ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਭਾਰੀ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਭਾਰਗਵ, ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ। ਉਹ ਕਿਲਾਸਾ ਵਰਗਾ ਅਟੱਲ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਅਸਹਣਯੋਗ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਸਹਣਯੋਗ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਕਸਿਆ ਕੁਲ੍ਹਾੜਾ, ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਰਗਾ ਧਨੁਸ਼, ਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਜਪ-ਤਪ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸਨ, ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: "ਕੀ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਵਾਰਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ?" "ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਰਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਤਾਪ ਮਿਟ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਮੁੜ ਵਾਰਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਹਵਨ ਸਮਗਰੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ: "ਰਾਮ, ਰਾਮ!" ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਆਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਪਚ੍ਹੱਤਰਵਾਂ ਸਰਗਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਣੋ। "ਹੇ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ! ਤੇਰੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਦਭੁੱਤ ਤੇ ਅਕਲਪਨੀਯ ਧਨੁਸ਼ ਭੰਗ ਦੀ ਘਟਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦੂਜਾ ਸ਼ੁਭ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਹੈ ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਭਾਰੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼—ਇਸ ਨੂੰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਵੇਖ ਲਵਾਂ, ਤਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੁੰਦ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਆਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਦੀ ਪਰਖ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਉੱਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ: "ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਵਾਰਣਾਂ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਿਓ। ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਪਾਠ ਤੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋ, ਇੰਦਰ ਅੱਗੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਾਏ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਮਹੇਂਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆਏ ਹੋ; ਜੇ ਰਾਮ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ।" ਦਸ਼ਰਥ ਇਹ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਮਹਾਨ ਜਮਦਗਨੀ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਇੱਥੇ ਦੋ ਉੱਤਮ, ਦਿਵ੍ਯ ਧਨੁਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹਨ—ਮਜ਼ਬੂਤ, ਸ਼ਕਤਿਸ਼ਾਲੀ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਧਨੁਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਤੋੜਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਦੂਜਾ, ਅਜੇਤ ਧਨੁਸ਼, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਵਿਣੁ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਇਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਰੁਦ੍ਰ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਿਤਾਮਹਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ..." ਇਥੇ, ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਨਾ ਹੀ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।