ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਧੂ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋੜੀ ਦੇ ਚੌਹੱਤਰਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਹੱਤਰਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰ ਲਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਵੀਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਰਾਹ ਪਕੜੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਵਿਆਹੀ ਤੋਹਫੇ ਦਿੱਤੇ। ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਮ ਉਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਬਲਾਂ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜੇ, ਲੱਖਾਂ ਵਸਤ੍ਰ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ, ਸਭ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਭੇਟ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੀਆਂ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ, ਉੱਤਮ ਨੌਕਰ ਤੇ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੌ ਕੁੜੀਆਂ, ਸੋਨਾ, ਖਰਾ ਸੋਨਾ, ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਮੁੰਗੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਜਾ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਅਤੁੱਲਣੀ ਵਿਆਹੀ ਦਾਤਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੋਹਫੇ ਦੇਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਾਧੂ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਚਲੇ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਰਾਜਾ, ਸਾਧੂ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਪਾਸੇ ਭਿਆਨਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਪੰਛੀ ਕਿੰਨੇ ਭਿਆਨਕ ਹਨ, ਜਾਨਵਰ ਚੱਕਰ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕੰਬਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸੁਣੋ। ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ, ਦਿਵ੍ਯ ਖ਼ਤਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਚਿੰਤਾ ਛੱਡੋ।" ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਅਚਾਨਕ ਹਵਾ ਚੱਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਸੂਰਜ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪਛਾਣੀ ਨਾ ਗਈਆਂ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਆਹ ਹੀ ਸੁਆਹ ਛਾ ਗਈ, ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਹੋਰ ਸਾਧੂ ਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਜਾਗਦੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਸਭ ਬੇਹੋਸ਼ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਜਾਪੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਭਾਰੀ ਰੂਪ ਧਾਰੀ ਦੇਖਿਆ—ਭਾਰਗਵ, ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ। ਉਹ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਅਟੱਲ, ਕਾਲ-ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਅਸਹਿਣਯ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚੌਂਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਆਮ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਕੁਹਾੜੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਰਗਾ ਧਨੁਸ਼, ਤੇ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਸੰਘਾਰਕ ਸ਼ਿਵ। ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਜਪ ਅਤੇ ਯਗ੍ਯ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਕੀ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਫਿਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰੇਗਾ?" ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਚੁੱਕਾ, ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਰੋਸ ਤੇ ਤਪਤ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੁੜ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੇ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਰਾਮ, ਰਾਮ!" ਸਾਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਪਚੱਤਰਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। "ਹੇ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ! ਤੇਰੀ ਮਹਾਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੀ ਚਰਚਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਅਕਲਪਨੀਆ ਧਨੁਸ਼ ਭੰਗੀ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਇਕ ਮੰਗਲਮਈ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਇਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਹੈ ਜਮਦਗਨਿ ਦਾ ਇਹ ਭਾਰੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼। ਇਸ ਨੂੰ ਤਾਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਤੀਰ ਲਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵਿਖਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇਹ ਤਾਕਤ ਦੇਖ ਲਵਾਂ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦਾ ਅਵਸਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਰਤਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਉੱਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰੋਸ ਤੋਂ ਨਿਰਵੈਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖੀ ਦੇਵੋ। ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਪਾਠ ਤੇ ਵਰਤ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਸਤਰ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹੋ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮਹਿੰਦ੍ਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋ।" "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਲਈ ਆਏ ਹੋ; ਜੇ ਰਾਮ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜੀ ਸਕਦੇ।" ਦਸ਼ਰਥ ਇਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਜਮਦਗਨਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੀ, ਸਿੱਧਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਇੱਥੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਦੋ ਮਹਾਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਧਨੁਸ਼ ਹਨ—ਮਜ਼ਬੂਤ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਹੋਏ। ਇਕ ਧਨੁਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਤੂੰ, ਕਕੁਤ੍ਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਸੰਘਾਰਕ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਚੁੱਕਾ।" "ਇਹ ਦੂਜਾ, ਅਜੇਤ ਧਨੁਸ਼, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਇਹ ਹੈ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਨੁਸ਼, ਹੇ ਰਾਮ, ਸ਼ਤ੍ਰੁ ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ!