ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਚਿਤ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਨ, ਜੋ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੈਯ ਰਹੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਖੁਦ ਖੋਦਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਚੇਲੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਸਨ। ਇਕ੍ਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਰਾਮਾਇਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਆਖਰੀ ਤੱਕ ਸੁਣਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦਾ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਹੈ; ਇਹ ਕਥਾ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਸੁਣਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਦੀ ਮੂਲ ਭੂਮੀ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਨੁ ਨੇ ਖੁਦ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਪਿਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ—ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ—ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸੜਕਾਂ ਸੁਚੱਜੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਭਾਜਿਤ ਸਨ। ਉਥੇ ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਤੋੜੇ ਅਤੇ ਮੰਡਪ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਾਰਕੀਟਾਂ ਨਿਯਮਤ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਮਾਨ, ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰੀਗਰ, ਰਥੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਉਥੇ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਉੱਚ-ਉੱਚ ਮਹੱਲ, ਝੰਡੇ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਯੰਤਰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ। ਨਗਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਾਚਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ, ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਸੀ। ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਚੋਹੱਲ ਕਿਲ੍ਹੇ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਖਾਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਗਾਂ, ਊਠ ਅਤੇ ਗਧੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮਿਲਦੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਵਫਾਦਾਰ ਰਾਜੇ ਟੋਲੀ-ਟੋਲੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਰਧਾ-ਸਮਾਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ। ਨਗਰੀ ਦੇ ਮਹੱਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਦਿੰਦੇ। ਇਹ ਨਗਰੀ ਚੌਕ-ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਭਾਜਿਤ, ਅਨੇਕ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਖੇਤ, ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਜਦੇ ਨਗਾਰੇ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਵੀਨਾ ਅਤੇ ਪਨਵਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਇਹ ਨਗਰੀ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ ਉੱਚ-ਕੁਲ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦੇ, ਜੋ ਸਿੱਧਾਂ ਵਾਂਗ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਨਗਰੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਅਜਿਹੇ ਯੋਧੇ ਸਨ, ਜੋ ਦੂਰ ਜਾਂ ਨੇੜੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੇ ਤੀਰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਧੁਨੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਗਾ ਲੈਂਦੇ, ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਜਦੇ ਸਿੰਘਾਂ, ਬਾਘਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਤਲ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਗਰੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ, ਧਰਮੀ, ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੁਜਾ-ਜਨ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਛੇ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਖਦਾਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਤਪੱਸਵੀ ਸਨ। ਹੁਣ, ਛੇਵਾਂ ਸੰਕਲਪ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਵੈਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਸਭ ਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਜਾ, ਇਕ੍ਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਥੀ, ਯਜਮਾਨ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਪਸੰਦ, ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਾਖਾ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਚੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਅਤੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਾਂਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਘੱਟ-ਧਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਾਂ, ਘੋੜੇ, ਧਨ, ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਨਾਂ ਕੋਈ ਲਾਲਚੀ, ਨਾਂ ਕਰੂੜ, ਨਾਂ ਅਗਿਆਨੀ, ਨਾਂ ਨਾਸਤਿਕ—ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਸਾਰੇ ਨਰ-ਨਾਰੀ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੇ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਬੱਧ, ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਗਹਣਾ, ਮਸਤਕ ਤੇ ਮੁਕੁਟ, ਗਲ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ, ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸੁਗੰਧ, ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਗਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਅਪਵਿੱਤਰ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਬਿਨਾ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਗਹਣੇ, ਨਾ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਣਕਾਬੂ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਅਗਨਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਯਜਨਾ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ, ਨਾ ਲਾਲਚੀ, ਨਾ ਚੋਰ, ਨਾ ਖ਼ਰਾਬ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤ ਦਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਪਾਠ ਵਿਚ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਯਾਨੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਨਾਸਤਿਕ, ਝੂਠਾ, ਅਗਿਆਨੀ, ਡਾਹੀ, ਅਸਮਰਥ ਜਾਂ ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਛੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ, ਵ੍ਰਤ ਰਹਿਤ, ਘੱਟ ਦਾਨੀ, ਗਰੀਬ ਜਾਂ ਮਨ-ਮੁੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾਂ ਕੋਈ ਨਰ ਨਾਂ ਨਾਰੀ, ਜੋ ਸੁਭਾਗ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨੁਭਾਵੀ ਸੀ। ਉੱਚ ਤਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ, ਆਭਾਰੀ, ਦਾਨੀ, ਵੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਹਾਨ ਜੀਵਨ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਕਰਦੇ ਸਨ।