ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤਹਿਤ, ਸਤ੍ਹਤਰਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਦਾਨ-ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਯੁਧਾਜਿਤ, ਆਯੋਧਿਆ ਆਏ। ਯੁਧਾਜਿਤ ਭਰਤ ਦੇ ਮਾਮਾ ਸਨ, ਮਾਤਾ ਦੀ ਪਾਸੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਕਹਿਆ, “ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਖੇਰ-ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਸਭ ਠੀਕ ਹਨ।” ਯੁਧਾਜਿਤ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਮੇਰੇ ਮਾਮਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਯੋਧਿਆ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਲਈ ਆਏ ਹਨ, ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਵੀ ਆਯੋਧਿਆ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਏ। ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਆਦਰ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਕਤ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ। ਸਵੇਰੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਉਠੇ, ਨਿਯਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਯਜਨ-ਸਥਲ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਜਿੱਤ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ, ਸਾਰੇ ਗਹਣੇ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਉਤਸਵ-ਵਿਧੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਉਤਸਵ-ਵਿਧੀਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਦਾਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਾਨੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਕਰਤਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰੋ, ਇਹ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਓ।” ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਵੱਡੀ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਕੌਣ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਡੀਕ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਰਾਜ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਉਤਸਵ-ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਅਗਨੀ-ਸਥਲ ਤੇ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਸਾਧੂਵੋ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਨੀ ਦੀ ਲੌ ਹੈ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂ ਦੇਰੀ?” ਜਨਕ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲਿਆਉਣ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਜਨਕ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਧਰਮਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਰੇ ਵਿਧੀਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰੋ।” “ਰਾਮ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਨੰਦ, ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ।” ਜਨਕ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ “ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ” ਕਹਿਆ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਯਜਨ-ਸਥਲ ਨੂੰ ਮੰਡਪ ਵਿਚ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਅਲਤਰ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ, ਤੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਤਲੀਆਂ, ਧੂਪ ਦੇ ਭਾਂਡੇ, ਸ਼ੰਖ-ਭਾਂਡੇ, ਚਮਚ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਅਰਘਯ ਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨਿਆ ਅਨਾਜ, ਪਕਾ ਚਾਵਲ, ਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਪਸਾਰ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਅਲਤਰ ਤੇ ਅਗਨਿ ਜਗਾਈ, ਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਅਗਨਿ ਵਿਚ ਹਵਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਅਗਨਿ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਲਿਆ। ਜਨਕ ਨੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਕਉਸਲਿਆ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਮੇਰੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਧਰਮ ਸਾਥੀ।” “ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਦਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ। ਇਹ ਪਤੀ-ਵਰਤਾ, ਵੱਡੀ ਸੁਭਾਗਨ, ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹੇਗੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਨਕ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ “ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ!” ਆਖ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦੇਵ-ਡੋਲ ਵੱਜੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਜਨਕ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ-ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਲਖ਼ਮਣ, ਆ, ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ; ਉਰਮੀਲਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਹੈ।” “ਇਸ ਦਾ ਹੱਥ ਲੈ, ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਨਾ ਲੰਘ ਜਾਵੇ।” ਫਿਰ ਜਨਕ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਆਖਿਆ, “ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਮਾਂਡਵੀ ਦਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ।” ਤੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਵੀ ਆਖਿਆ, “ਵਜਰਬਾਹੂ, ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ ਦਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਵਚਨ-ਨਿਸ਼ਠ ਹੋ।” “ਕਕੁਤਸਥ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ-ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਣ, ਸਮਾਂ ਨਾ ਲੰਘੇ।” ਜਨਕ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਨੇ ਹੱਥ-ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਵਿਆਹ-ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ। ਚਾਰ ਭਰਾ, ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਗਨਿ, ਅਲਤਰ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਆਹ-ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਾ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਦੇਵ-ਡੋਲ, ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਨਾਚਿਆ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਗਾਈ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਵਿਆਹ ਤੇ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿਚ, ਮਹਾਨ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਅਗਨਿ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਵਧੂਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਚਲੇ।