ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜਿਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਜੁੜ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਦੋ ਘਰਾਣੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਇਕ ਹੋ ਜਾਣ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਵੰਸ਼ ਧੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇੰਨਾ ਉਚਿਤ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ। ਫਿਰ ਜਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ! ਕੁਸ਼ਧਵਜ ਦੀਆਂ ਇਹ ਧੀਆਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀਆਂ ਵਰਧੂਆਂ ਬਣਣ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਕੋ ਹੀ ਦਿਨ, ਚਾਰੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਚਾਰੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਨ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਫਾਲਗੁਣੀ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਭਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਿਅਹ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬੋਲੇ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਵੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਰਹੇ ਉੱਚੇ ਆਸਨ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬੈਠੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।” ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਅਯੋਧਿਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।” ਜਦੋਂ ਜਨਕ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ, ਜੋ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਹੋਵੇ; ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਾਂਗੇ।” ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ; ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਦਾਨ ਰਸਮ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੱਖ ਗਾਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਉੱਚਤ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਚਾਰ ਲੱਖ ਗਾਵਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ, ਬਛੜਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦੀਆਂ ਪਤਿਲੀਆਂ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਲਈ ਯੋਗ, ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਰਘੁਨੰਦਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਦੋਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਧਨ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਐਸਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਪਣੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤਿਹਤਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਯੁਧਾਜਿਤ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਾਮਾ ਸੀ, ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਪਿਆਰ ਵਿਚ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਸਭ ਚੰਗੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਮਾਮਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਅਯੋਧਿਆ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ, “ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮਿਥਿਲਾ ਆਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਆ ਗਿਆ।” ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਆਤਿਥਿਆ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਰਾਤ ਉਥੇ ਰੁਕ ਗਏ। ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਸਭ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਯਜਮਾਨ ਸ਼ਿਵਿਰ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਜਿੱਤ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਤੇ, ਸਭ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਤਸ਼ਵ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਤਸ਼ਵ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ, ਦਾਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਵ ਨਿਭਾਓ ਅਤੇ ਇਹ ਉਤਮ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਓ।” ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੜੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਚਤ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਕੌਣ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਰਾਜ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੋਵੇ?” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸਭ ਉਤਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਮੇਰੀਆਂ ਧੀਆਂ ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵੇਦੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹਾਂ; ਸਭ ਕੁਝ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਵੇ—ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਦੇਰੀ ਹੈ?” ਜਨਕ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕਰਵਾਓ।” ਰਾਮ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ। ਜਨਕ ਦੇ “ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ” ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਯਜਮਾਨ ਸ਼ਿਵਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵੇਦੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਅਤੇ ਅੰਕੁਰ ਵਾਲੀਆਂ ਰੰਗੀਨ ਘੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁਭਤਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।