ਨਾਰਮਦ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਹ ਘਟਨਾ ਲੰਬਕਣੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਬੜੀ ਮਿੱਠਾਸ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਭਦਰਵਾਨ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਉੱਚੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਹੈ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਵਿਣੂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤੇ, ਦੈਤਿਆਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੀਤੇ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਸੁਣਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਅਤੇ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ ਜਦ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ 'ਚ ਹੈ? ਜਦ ਜਗਤ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਦੈਤ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਅਭੈ ਹੈਂ, ਪਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਜਗਤ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਭਲੇ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਅਤੇ ਅਸੰਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਬੁੱਢਾਪੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕੌਣ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇਗਾ? ਇਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਹਨ, ਕੌਣ ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲੜਾਈ ਚਾਹੇਗਾ?" "ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ, ਬੁੱਢਾਪੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਵਿਸ਼ਾਦ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰ। ਵੇਖ, ਹੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਤ ਭਟਕੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਹੈ। ਕਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿੱਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਲੋਕ ਮਾਂ, ਪਿਉ, ਬੱਚਿਆਂ, ਪਤਨੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਹੁਣ ਬਸ ਕਰ, ਹੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸਭ ਨੂੰ ਅਖੀਰ ਯਮਲੋਕ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪੌਲਸਤ, ਯਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵੇਖ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਉਹ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੁਸਕਰਾਇਆ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਨਰਕ ਲੋਕੇ ਜਾ ਕੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਾਂਗਾ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦਸ-ਮੁਖੀ, ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਰਸਤਾ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।" ਰਾਵਣ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, "ਇਹ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੈਵਸਵਤ (ਯਮ) ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਦੱਖਣ ਦੀ ਦਿਸਾ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਪੁੱਤਰ, ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚਾਰ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਸਕਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦਸਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਦੱਖਣ ਦੀ ਦਿਸਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੈਠੇ ਰਹੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਧੂੰਏਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਜਿਸਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਵੇਗਾ? ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਸਵੈ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਸਰੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਿਵੇਂ ਹਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਜਿਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਸਦਾ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਿਵੇਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗਾ? ਜੋ ਰਚਨਹਾਰ ਅਤੇ ਪਾਲਨਹਾਰ ਹੈ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ, ਜਿਸਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹਾਰੇਗਾ?" "ਫਿਰ ਵੀ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਲਿਆਉਣਗਾ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਯਮਲੋਕ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਯਮ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇਖਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ, ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਯਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੱਸ ਸਕਣ। ਉਥੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਯਮ, ਅੱਗ ਦੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਯਮ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬੈਠ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦਿਵਿਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਧਰਮ ਘਟ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ? ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋ, ਕਿਹੜੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਆਏ ਹੋ?" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸੁਣ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਨਾ। ਇਹ ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਤ ਦਾ ਰਾਹੀ, ਹੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਲਾਠੀ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?" ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਵਿਮਾਨ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਸੀ—ਇਹ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵਿਮਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਸਾਰਾ ਖੇਤਰ ਹਨੇਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਦਸਮੁਖੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ।