ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਵਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨਮੋਹਕ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ।” ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੰਸਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਫੈਦ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰ ਨੀਲੇ ਸਨ ਤੇ ਛਾਤੀ ਕੂਸਾ ਘਾਹ ਦੀ ਨੋਕ ਵਾਂਗ ਸੁਚਿੱਤ ਸੀ। ਫਿਰ, ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਨੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਬਗਲੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।” ਉਸ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, “ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹੇਗੀ, ਕਦੇ ਘਟੇਗੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸੁਵਰਨ ਰੰਗ ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਯੱਗ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮਰੁੱਤ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਉਪਰੰਤ, ਜੰਗ ਦਾ ਉਤਸੁਕ ਹੋਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਰਾਜਿਆਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਮਹਿੰਦਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਨ, ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇਵੋ।” ਉਸ ਨੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ, “ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਹਰਾਏ ਗਏ ਹੋ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣੈ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਸਿਆਣੇ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੰਨ ਲਿਆ, “ਅਸੀਂ ਹਰਾਏ ਗਏ ਹਾਂ।” ਦੁਸ਼ਯੰਤ, ਸੁਰਥ, ਗਾਧੀ, ਰਾਜਾ ਗਯਾ ਅਤੇ ਪੁਰੂਰਵਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, “ਅਸੀਂ ਹਰਾਏ ਗਏ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਨਰਣਯ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਪੁਰੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਹੈ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਨਰਣਯ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਜੰਗ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਤੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਖੜਾ ਹਾਂ।” ਫਿਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦੀ ਭਾਰੀ ਫੌਜ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਈ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀ, ਇਕ ਲੱਖ ਘੋੜੇ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਥ ਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਰੇ। ਫੌਜ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਰ ਕੇ, ਪੈਦਲ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਆਗੇ ਵਧੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰਾਜਾ ਅਨਰਣਯ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਫੌਜ ਰਾਜੇ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਟਕਰਾਈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੱਡੀ ਵਿਰਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਈ ਆਹੂਤੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਫੌਜ ਦੀ ਭੀੜ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਰੌਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਪਤੰਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੜ ਗਈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਫੌਜ ਨਾਸ ਹੁੰਦੀ ਵੇਖੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਣ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਅਨਰਣਯ ਵਲੋਂ ਤੇਰੇ ਮੰਤਰੀ—ਮਾਰੀਚ, ਸ਼ੁਕ, ਸਾਰਣ ਤੇ ਪ੍ਰਹਸਤ—ਹਰਾਏ ਗਏ ਤੇ ਹਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਗਏ। ਫਿਰ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਾਣ ਨੇ ਅੱਠ ਸੌ ਤੀਰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵਰਸਾਏ। ਪਰ ਉਹ ਤੀਰ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਲਾਂ ਵਲੋਂ ਵਰ੍ਹੀ ਮੀਂਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਆਘਾਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਫਿਰ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀ ਚਪੇੜ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੰਗ ਕੰਬਦੇ ਤੇ ਅਸਥਿਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਜਲੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗੇ ਸ਼ਾਲਾ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਹੱਸ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜ ਕੇ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਿਆ?” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਜੰਗ ਕਰ ਸਕੇ; ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੂੰ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਜਿਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਮੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਇੱਥੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।” ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ, ਹੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ; ਕੇਵਲ ਕਾਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਬਹਾਨਾ ਬਣਿਆ ਹੈਂ।” “ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਦ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਫੇਰੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰਿਆ।” “ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸ: ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਚੰਗੇ ਤਪ ਕੀਤੇ—” “ਤਾਂ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇਗਾ—ਉਹ ਤੇਰੀ ਜਿੰਦ ਲੈ ਲਵੇਗਾ।” ਜਦ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦਿਵਿਆ ਡੋਲ ਵੱਜੇ, ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਰਾਜਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਜਦ ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਕ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਸਾਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣਿਆ, ਫਿਰ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਨਾਰਦ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਾਧੂ ਸੀ, ਬੱਦਲ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਉੱਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ।