ਕੁੰਭਕਰਨ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਵਣ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਜੋ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਬਹੁਤ ਸਤਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਠਿਕਾਣੇ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰ।" ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਰਗੇ ਕੁਸ਼ਲ ਕਾਰੀਗਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਦੋ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭੇ, ਸੁੰਦਰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਬੈਰੀਲ ਦੀਆਂ ਸੀੜੀਆਂ, ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਾਲੀਆਂ, ਹਾਥੀਦੰਦ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਅਤੇ ਹੀਰੇ-ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਚੌਬਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਕਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਹਾਲ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਨੰਦਮਈ, ਮਾਨੋ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫਾ ਵਰਗਾ। ਇਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੋਇਆ ਰਿਹਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨਾ ਜਾਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਰਾਵਣ (ਦਸਾਨਨ) ਨੇ ਬੇਰੋਕ-ਟੋਕ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ। ਉਹ ਨੰਦਨ ਆਦਿਕ ਅਦਭੁਤ ਉਦੇਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਐਸੇ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹਾਥੀ, ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਝੁਲਦੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਵਿਦਿਉਤ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਟੁੱਟਦੇ ਹੋਣ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ (ਵੈਸ਼ਰਵਣ) ਨੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਰਾਵਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਾਸਤੇ, ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਨੇ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਇੱਕ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਦੂਤ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਆਤਿਥਿਆ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੂਤ ਨੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰਾਵਣ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੂਤ ਨੇ "ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ!" ਆਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸੋਹਣੇ ਕਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਸੋਫੇ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਦੂਤ ਨੇ ਦਸਮੁਖ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਮਰਯਾਦਾ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹਨ। 'ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਹੁਣ ਕਾਫੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਰਹਿ। ਮੈਂ ਨੰਦਨ ਉਦਿਆਨ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੁਣਿਆ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤੈਯਾਰੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ; ਤੇਰੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ ਅਨੁਚਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਧਰਮ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਕਠਿਨ ਵਰਤ ਕੀਤਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਿਆ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਧਾਂਗਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਦੈਵੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਦੇਵੀ ਉੱਤੇ ਪਈ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, 'ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਕੌਣ ਹੈ?'—ਕਿਉਂਕਿ ਰੁਦਰਾਣੀ ਅਤੁੱਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਖੜੀ ਸੀ। ਦੇਵੀ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਸੜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਲੌ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਅੱਠ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਤਪ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਤੂੰ ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪੀਲੀ ਅੱਖ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ, ਤੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ। ਇਹ ਵਰਤ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੀਜੇ ਨੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪੱਕਾ ਵਰਤ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਤੇਰੀ ਖੱਬੀ ਅੱਖ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਸੜੀ, 'ਹਰਿਤਖਲ' (ਪੀਲੀ ਅੱਖ ਵਾਲਾ) ਨਾਮ ਸਦਾ ਲਈ ਰਹੇਗਾ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦੁਰਾਸਤ ਇਰਾਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਰਮਕ ਸਾਥ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇਰੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਸਮੁਖ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਠਾਂ ਅਤੇ ਦੰਦ ਭੀਚ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਦੂਤ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸਮਝ ਲਏ ਹਨ; ਨਾਂ ਤੂੰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈਂ, ਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ ਭੇਜਿਆ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ, ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਡੰਕਾ ਪੀਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਪਰ ਦੂਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਤਕ ਸਹਿ ਲਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, 'ਉਹ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ, ਮੇਰਾ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ,' ਪਰ ਹੁਣ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਭੁਜਾ-ਬਲ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂਗਾ। ਹੁਣੇ, ਉਸ ਦੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਚਾਰ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਦੂਤ ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਰਾਤਮਾ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵਣ।