ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ, “ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਅਮਲ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਕਸ਼ ਹੈ।” ਇਸ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਬੜੀ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਧ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਪਣਾਈ—ਕਦੇ ਸਿਰਫ ਪਾਣੀ ‘ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ, ਕਦੇ ਕੇਵਲ ਹਵਾ ‘ਤੇ, ਤੇ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਉਸਦੇ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਗਏ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਆਤਮਾ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ। ਤੂੰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਧੀਰਜਵਾਨ। ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਜ্ঞানਵਾਨ।” ਤਦ ਵੈਸ਼ਰਵਣ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਥੇ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਧਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਨੂੰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹੀ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੌਥਾ ਲੋਕਪਾਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਯਮ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਰੁਣਾ ਵਾਲਾ ਜੋ ਅਹੁਦਾ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ। ਤੂੰ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਨਾਲ ਚੌਥਾ ਹੋਵੇਂਗਾ।” “ਇਹ ਪੁਸ਼ਪਕ ਨਾਮਕ ਵਿਹਾਇਕ ਰਥ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸਵਾਰੀ ਵਜੋਂ ਲੈ ਲੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂ।” ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ, “ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਤੇਨੂੰ ਇਹ ਦੋ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਨੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਿਵਾਸ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਮੈਂ ਤਾਂ ਦਾਦਾ ਜੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ ਲੈ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਢੁਕਵਾਂ ਨਿਵਾਸ ਦੱਸੋ, ਪੂਜਨੀਕ।” ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਵੱਸਾਂ, ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ।” ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਸੁਣ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਿੰਦਰ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਲੰਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਲਈ ਅਮਰਾਵਤੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” “ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਖਾਈਆਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਬੇਰਿਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਣੂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਡਰ ਗਏ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਲੰਕਾ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ ਲੰਕਾ ਸੁੰਨ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।” “ਉੱਥੇ ਤੇਰਾ ਵਾਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੋਏਗੀ।” ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਲੰਕਾ ਦੇ ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਲੰਕਾ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਦਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਧਰਮਿਕ ਅਧਿਪਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਉਹ ਧਨ ਦਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦਾ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ, ਉਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਚ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਧਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਸੁਣੇ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ?” ਉਹ ਅਗਸਤਿਆ ਵਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੱਕਦਾ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਲੰਕਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰਾਕਸ਼ਸ ਪੁਲਸਤਿਆ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਹੋਰ ਹੀ ਮੂਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।” “ਕੀ ਉਹ ਰਾਵਣ, ਕੁੰਭਕਰਣ, ਪ੍ਰਹਸਤ, ਵਿਕਟ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸਨ? ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਾਕਤਵਰ ਕੌਣ ਸੀ? ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਣੂ ਵਲੋਂ ਭਜਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ?” “ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸੁਚੱਜੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। “ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਜਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜੀਵ ਰਚੇ। ਉਹ ਜੀਵ, ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, ‘ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?’” ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ (ਰਕ੍ਸ਼ਧ੍ਵਮ)।” ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਆਓ ਅਸੀਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਏ (ਰਕ੍ਸ਼ਾਮਾ),” ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਆਓ ਅਸੀਂ ਖਾਈਏ (ਜਕ੍ਸ਼ਾਮਾ)।” ਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘ਆਓ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਏ (ਰਕ੍ਸ਼ਾਮਾ),’ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕਹਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘ਆਓ ਖਾਈਏ (ਜਕ੍ਸ਼ਾਮਾ),’ ਉਹ ਯਕਸ਼ ਕਹਾਏ ਜਾਣਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੰਕਾ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ।