ਜਦ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਜਨਕ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ। ਸਵੇਰੇ ਜਦ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਜਨਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੂੰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮੇਰਾ ਭਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਸ਼ਧਵਜ ਹੈ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ, ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਨੇਕੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਸਾਂਕਾਸ਼੍ਯਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।’’ ਸਾਂਕਾਸ਼੍ਯਾ ਨਗਰੀ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਕੁਸ਼ਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਫਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਨਗਰੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਜਨਕ ਨੇ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ, ‘‘ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਯਜਨਾ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜੀ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰੇ।’’ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਜਦ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ, ਕੁਝ ਦੂਤ ਆਏ। ਜਨਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਧਵਜ ਨੂੰ ਲੈਣ ਨਿਕਲ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸੰਕਾਸ਼੍ਯਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਸ਼ਧਵਜ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਜਨਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਸੁਣਾਈ। ਸੁਨੇਹਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ਧਵਜ, ਜਨਕ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਜਨਕ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਸੀ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਜੋ ਤੇਜ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸੁਦਾਮਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘‘ਜਾ, ਤੁਰੰਤ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸੱਦਾ ਲੈ ਆ।’’ ਸੁਦਾਮਨ ਜਦ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਨ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਮਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।’’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜਨਕ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਵਚਨ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਜਨਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਮੁੱਖ ਵਕਤਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ।’’ ‘‘ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਮੇਰੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨਗੇ।’’ ਜਦ ਦਸ਼ਰਥ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ, ‘‘ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ, ਅਨਾਦੀ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਵਾਨ ਜਨਕ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਰੀਚੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ; ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਵਿਵਸਵਾਨ; ਵਿਵਸਵਾਨ ਤੋਂ ਮਨੁ, ਜੋ ਵੈਵਸਵਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁ ਪੁਰਾਤਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਹੋਏ, ਜੋ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੂਕਸ਼ੀ ਹੋਏ; ਕੂਕਸ਼ੀ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਕੂਕਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਵਿਕੂਕਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਣਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਬਾਣਾ ਤੋਂ ਅਨਰਣਯਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਅਨਰਣਯਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਥੁ; ਪ੍ਰਿਥੁ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ; ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧੁੰਦੁਮਾਰਾ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਾਨ ਖ਼ਿਆਤਿ ਹੈ। ਧੁੰਦੁਮਾਰਾ ਤੋਂ ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਸਨ; ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵ ਤੋਂ ਮਾਂਧਾਤਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਮਾਂਧਾਤਾ ਤੋਂ ਸੁਸੰਧਿ, ਜਿਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਧ੍ਰੁਵਸੰਧੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ। ਧ੍ਰੁਵਸੰਧੀ ਤੋਂ ਭਰਤ, ਜੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ; ਭਰਤ ਤੋਂ ਅਸੀਤਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਅਸੀਤਾ ਉੱਤੇ, ਹੈਹਯ, ਤਾਲਜੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੂ ਆਦਿ ਵੈਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਦ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਰਾਜਾ ਅਸੀਤਾ ਨੇ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਰਾਣੀਆਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਕ ਰਾਣੀ ਨੇ, ਦੂਜੀ ਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਸਾਗਰ ਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਸਹ-ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਭਾਰਗਵ ਰਿਸ਼ੀ, ਚ੍ਯਵਨ, ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਕਾਲਿੰਦੀ ਸੀ, ਨੇ ਚ੍ਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਤਮ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਤੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿਚ, ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏਗਾ। ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜਲਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏਗਾ।’’ ਕਾਲਿੰਦੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਚ੍ਯਵਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਸਹ-ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਸ਼ੀਲਾ ਪਦਾਰਥ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਗਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਸਮੰਜਾ ਹੋਇਆ; ਅਸਮੰਜਾ ਤੋਂ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ; ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਭਾਗੀਰਥ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।