ਰਾਮਚਰਿਤ ਦੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਘੜੀ ’ਚ, ਸਵੇਰ ਦੇ ਵਜਦੇ ਨਗਾਰੇ, ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪੈਜੰਬਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਰਜ਼ੁ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਤੇ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਕਾਇਮ ਰਹੇ, ਤੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੀਂ। ਭਰਤ ਦੇ ਇਹ ਚਿਰਸਥਾਈ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ—ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ—ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਆਗਿਆਨੁਸਾਰ, ਕੁਸ਼ਲ ਕਸਾਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਨਰਮ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਸਨ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਆ ਗਏ। ਪਹਿਲਾਂ ਭਰਤ, ਫਿਰ ਮਹਾਬਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਸੁਤਰੀਆਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ੋਭਾ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੀਤਾ, ਦੋਵੇਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਸੀਤਾ ਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਫਿਰ ਕੌਸਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਰਥੀ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੋਹਣਾ ਰਥ ਜੋੜਿਆ ਤੇ ਲਿਆਇਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਰਥ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਹਨੂਮਾਨ, ਦੋਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਕੁੰਡਲ ਪਾ ਕੇ ਨਿਕਲੇ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੀਤਾ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲੀਆਂ ਸਨ। ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਸ਼ੋਕ, ਵਿਜਯ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਰਥ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਮੰਥਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਤਿਆਰ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਰਾਮ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਭਰਤ ਨੇ ਰਸਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸੀਆਂ ਫੜੀਆਂ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਛਤਰੀ ਫੜੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਚਾਮਰ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕੀਤਾ। ਕੋਲ ਹੀ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਰ ਚਾਮਰ ਲੈ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਾਧੂਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਉਠੀ। ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਹਾਥੀ 'ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਜਯ' ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਵਾਨਰ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ। ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ, ਮਰਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਰਾਮ, ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲ ਰਹੇ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਮਹਾਨ ਰਥੀ। ਸਭ ਨੇ ਕਕੁਤ੍ਸਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਮੰਤਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਾਮ, ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੰਗਲ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਂਦੇ, ਝੰਜ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਚਲੇ। ਅਟੁੱਟ ਚਾਵਲ, ਸੋਨਾ, ਗਾਂਵਾਂ, ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖ, ਮਿੱਠਾਈਆਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ, ਰਾਮ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਪਵਨਪੁਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਦੱਸੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਾਂਝ ਵੀ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸਭ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸ ਕੇ, ਰਾਮ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਹਰ ਘਰ ਉੱਤੇ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੋਹਣੇ, ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ, ਭਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬੋਲ ਆਖੇ। ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਸਲਿਆ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਅਤੇ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਘਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ੋਕ ਵਨ ਹੈ, ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰਿਆ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਦਿਉ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਬਲ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਦੀਵੇ ਤੇ ਵਿਛਾਵਟ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜਲਦੀ ਅੰਦਰ ਆ ਗਏ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਦੂਤ ਭੇਜੋ।” ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਚਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ, ਹਰ ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਜੇ ਘੜੇ ਚਾਰ ਵਾਨਰ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ, ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ।