ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਆਈਆਂ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤੇ—ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼੍ਰਵਣ, ਯਮਰਾਜ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ, ਅਤੇ ਜਲ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣ—ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ ਧਾਰੀ, ਬੈਲ-ਧਵਜ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਰਥਾਂ 'ਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਜੋ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਜੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਉਣਗਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ? ਤੂੰ ਵਾਸੂ ਹੈਂ, ਸਤਿ ਦਾ ਧਾਰਕ, ਵਾਸੂਆਂ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਪ੍ਰਭੂ। ਤੂੰ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈਂ; ਰੁਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵਾਂ, ਸਾਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ; ਅਸ਼ਵਿਨ ਤੇਰੇ ਕੰਨ ਹਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ। ਜਗਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਉਂ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਰਘੁਕੁਲ ਨਾਥ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਾਲਕ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ; ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਭਾਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਦੱਸੋ।" ਜਦੋਂ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ ਇਉਂ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੁਣੋ। ਤੁਸੀਂ ਨਾਰਾਇਣ ਹੋ, ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ; ਤੁਸੀਂ ਏਕ-ਸ਼ਿੰਗਾ ਸੂਰ ਹੋ, ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ। ਤੁਸੀਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ, ਸੱਚ, ਮੱਧ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ; ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਧਰਮ, ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ, ਚੌਥੇ ਬਾਂਹ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਪਰਮ ਪੁਰਸ਼, ਅਜੇਯ, ਖੜਗਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਨੇਤਾ, ਬੁੱਧੀ, ਗੁਣ, ਧੀਰਜ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ, ਆਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਉਪਿੰਦ੍ਰ, ਮਧੁ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਹਿੰਦ੍ਰ, ਪਦਮਨਾਭ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੰਘਾਰਕ ਹੋ; ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਸਰਾ ਤੇ ਸਰਣ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਸੌ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਬੈਲ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਤੇ ਸ਼ਾਸਕ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਸਾਧਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਯਜ, ਵਸ਼ਟਕਾਰ, ਓਂਕਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਉਤਪੱਤੀ ਜਾਂ ਅੰਤ, ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਇਹ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ, ਸੌ ਸਿਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਸਮੇਤ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮ; ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਜੀਭ ਹੈ; ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਰਾਤ ਹੈ, ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਦਿਨ ਹੈ; ਵੇਦ ਤੁਹਾਡੇ ਯਜਨ ਹਨ—ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਹੈ; ਅੱਗ ਤੁਹਾਡਾ ਕ੍ਰੋਧ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੁਹਾਡਾ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੁਹਾਡਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆ ਕਰ ਲਿਆ; ਉੱਤਮ ਬਲੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਮਹਿੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹਨੇਰਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਸਦਾ ਪਰਸ਼ੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ ਤੇ ਲਯਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੋ; ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਾਰਜ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਾਲਕ; ਰਾਵਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਹੁਣ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੋ, ਹੇ ਰਾਮ, ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਓ। ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਤਾਪਤਾ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਪਰਮ ਪੁਰਸ਼, ਉਹ ਵੀ ਅਟੱਲ ਹੋਣਗੇ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਸ ਪੁਰਾਤਨ, ਪੂਜਨੀਕ ਧੀਰਜ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਏਣ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਗਨਿਦੇਵ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਚਿਤਾ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ, ਅਗਨਿਦੇਵ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਏ। ਸੀਤਾ ਜੀ ਉੱਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਨੌਜਵਾਨ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਤੇ ਘੁੰਗਰਾਲੂ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ। ਉਹਦੇ ਮਾਲੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਮੁਰਝਾਏ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸੀ, ਤੇ ਅਗਨਿਦੇਵ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਅਗਨਿਦੇਵ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹਨ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਰਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਵੈਦੇਹੀ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਕਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਸੋਚ ਨਾਲ, ਨਾ ਮਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ, ਇਸ ਧਰਮਵਤੀ ਤੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲੀ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਦੇ ਉਣਗਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ।