ਸੀਤਾ ਦੀ ਦਿਵਯ ਅਤੇ ਮੋਹਕ ਅਕਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਕਠੋਰ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਸੁਣੇ, ਜੋ ਪਿਆਰੀਆਂ ਕੰਨਾਂ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੰਨੀ ਲੰਮੀ ਵਿਰਹ-ਵਿਥਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੁੱਖ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਜੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਬੇਲ ਵਾਂਗ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਪਈ। ਹੁਣ, ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ 116ਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਠੋਰ, ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਲੋਮ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਵੈਦੇਹੀ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਥਰ-ਥਰ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਕਦੇ ਵੀ ਮੈਥਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ, ਉਹ ਵੀ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਇੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਹਨਾਂ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਫਿਰ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਪੋਛਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੰਨੀ ਕਠੋਰ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਗੱਲਾਂ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਮ ਆਦਮੀ ਆਮ ਔਰਤ ਨਾਲ ਕਰੇ? ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਚਰੀਤਰ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰੀਤਰ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦੀ ਹਾਂ।" "ਦੂਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸੁਭਾਵ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਰਖ ਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਓ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਛੂਹੇ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਭਾਗ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੈ, ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿਆ। ਮੇਰੇ ਅੰਗ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ?" "ਜੇ, ਇੰਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਥ ਤੇ ਨੇੜਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਲਈ ਖੋ ਗਈ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ, ਜਦ ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਦੋਂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਛੁਡਾਇਆ? ਜੇ ਵਾਨਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਖਤਮ ਕਰ ਲੈਂਦੀ। ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਂਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਦੇਹ ਉੱਤੇ ਲਾ ਦਿੰਦੀ। ਤੇਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਂਦੀ।" "ਪਰ ਤੁਸੀਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਚੱਲੇ ਹੋ, ਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਵਾਂਗ ਮੇਰੀ ਔਰਤਾਈ ਨੂੰ ਹੀ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਜਨਕ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹੋਈ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਚੰਗੇ ਚਰੀਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਵਿਅਹਾ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਦੁੱਖ ਸਹੇ, ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਚਰੀਤਰ—ਇਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਲਛਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਦਾਸ ਤੇ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, "ਹੇ ਸੌਮੀਤ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰੋ। ਇਹੀ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਹੋਰ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਜਦ ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਮੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ।" ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਲਛਮਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਵਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਮਿੱਤਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਨਾ ਜਾ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖ ਸਕਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਮਾਨੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਫਿਰ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਮੈਥਲੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਹ ਬੋਲ ਆਖੇ, "ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਰਘੁਨੰਦਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਅਗਨਿ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਜਿਵੇਂ ਰਘੁਨੰਦਨ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਚਰੀਤਰ ਵਾਲੀ ਹਾਂ, ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਗਨਿ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਜੋ ਸਭ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਾ ਕਰਮ, ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਬਚਨ ਨਾਲ ਕਦੇ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ, ਤਿਵੇਂ ਅਗਨਿ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਏ।" "ਧਨਵੰਤਰੀ ਸੂਰਜ, ਪਵਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਦਿਨ, ਸੰਧਿਆ, ਰਾਤ ਤੇ ਧਰਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਗੁਣਵਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਮਨ ਨਾਲ ਚਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਉਥੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਨੇ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ, ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸਭ ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਹਰ ਕੋਈ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਾਨੋ ਉਹ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਯਜ੍ਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ, ਉਸਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਚਿਤਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਘੀ ਦੀ ਧਾਰ ਯਜ੍ਨ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਵੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣਾ ਕੱਢਿਆ। ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ—ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਸੁਰ—ਉਹਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ੀ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਲੋਂ "ਹਾਏ!" ਦੀ ਵੱਡੀ ਤੇ ਅਚੰਭਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੀਖ ਉਠੀ। ਹੁਣ, ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ 117ਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ।