ਕੁਸ਼ੀਲਵ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਵਾਧਾਈ ਕੁਸ਼ੀਲਵ ਦੇ ਦੋ ਗਾਇਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਮਿੱਠਾਸ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਬਣ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਵਾਹ! ਇਹ ਗੀਤ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ, ਕਿਵੇਂ ਮਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ!" ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਦੋ ਗਾਇਕ ਐਸਾ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਅੰਦਰ ਆਏ, ਤੇ ਬੜੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਕਥਾ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਬੜੀ ਸੁਰ-ਲਹੇਜ਼ ਤੇ ਪੂਰੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਵੈਦਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਤਪस्या ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਧਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦੋ ਗਾਇਕ ਹੋਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਮਿੱਠਾਸ ਨਾਲ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜੇ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਦਿੱਤੇ; ਕੋਈ ਨੇ ਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਨੇ ਜਨੇਉ ਪਾਈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੁੰਜ ਘਾਸ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ; ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੰਡ, ਤੇ ਹੋਰ ਨੇ ਲੰਗੋਟ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਹਾੜੀ ਦਿੱਤੀ; ਦੂਜੇ ਨੇ ਕੇਸਰੀ ਕਪੜੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਨੇ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਪੜੇ। ਇੱਕ ਨੇ ਮੋਟਿਆ ਜਟਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਰੱਸੀ ਦਿੱਤੀ; ਕਿਸੇ ਨੇ ਯਜਨ ਭਾਂਡੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਨੇ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਗੱਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਨੇ ਉਡੁੰਬਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ, ਆਖਦੇ, "ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।" ਇਹ ਕਥਾ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਉੱਚਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋਈ; ਇਹ ਗੀਤ, ਜੋ ਹਰ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਇਆ। ਇਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਕਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਗਾਇਕ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਈ। ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ, ਭਰਤਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਦੋ ਕੁਸ਼ੀਲਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੇ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਸਨ, ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ।" ਰਾਮ ਨੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਥਾ ਗਾਏ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥ ਤੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਗਾਇਕ, ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰੀ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਰਾਂ ਤੇ ਲਹੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਸੁਰ-ਲਹੇਜ਼ ਨਾਲ, ਸਾਫ਼ ਅਰਥ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਗੀਤ ਗਾਇਆ; ਉਹ ਗੀਤ ਹਰ ਅੰਗ, ਮਨ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੁਨ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੋ ਤਪਸਵੀ, ਰਾਜਸੀ ਜਨਮ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੇ, ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਵਾਲੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਥਾ ਸੁਣੋ।" ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਗਾਇਕ ਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ, ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਧਾ ਵਾਲੀ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਖੋਦਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਚੌਹੇ ਪਾਸੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਹ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਕਥਾ ਉਪਜੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਮਾਇਣ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਆਖਾਂਗੇ, ਜੋ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਰਵੈਰ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ। ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ — ਅਯੋਧਿਆ — ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨੂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸੜਕਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਜ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਗੇਟਾਂ ਨਾਲ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯੰਤਰਾਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਾਰਗਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਰਥ-ਸਵਾਰ ਤੇ ਭੰਡਾਰੀ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਚਮਕ, ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਝੰਡੇ, ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਜੰਗੀ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭੀੜ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚੌਹੇ ਪਾਸੇ ਨਾਚਣ-ਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ, ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਆਮਾਂ ਦੇ ਬਾਗ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਲਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਘੇਰਬੰਦ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਾਈਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਣਾ ਔਖਾ, ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਗਾਂ, ਉਠਾਂ ਤੇ ਗਧਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਨੇਕ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਤਰੰਜ ਵਾਂਗ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਣੀਆਂ, ਤੇ ਦੇਵ-ਮਹਿਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵਸੇਰਾ, ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਅਟੱਲ, ਸਮਤਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ, ਚਾਵਲ ਤੇ ਜੌ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਚਾ ਵਸੇਰਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡੰਘਾ-ਡੰਘਾ ਵੱਜਦਾ ਸੀ — ਡੋਲ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਵੀਣਾ ਤੇ ਪਨਵਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ। ਜਿਵੇਂ ਸਿਧਾਂ ਨੇ ਤਪस्या ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਮਹਲ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡੇ ਤੇ ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਤੀਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਜਾਂ ਨੇੜੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਚੁਕਦੇ, ਜੋ ਧੁਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਤੇ ਹਲਕੇ ਹੱਥ ਤੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ, ਰਾਮ ਦਾ ਆਦਰ, ਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸਭ ਇੱਕ ਵਾਧਾ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।