ਉਸ ਮਹਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਪੱਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸੇਵਕ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਠੀਆਂ ਤੇ ਚਾਵਰ ਲੈ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਲੂਆਂ, ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਓਥੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਦੂਰ ਹਟਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਓਥੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਉਠਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਮੇਰੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰ। ਘਰ, ਕਪੜੇ, ਕੰਧਾਂ ਜਾਂ ਰਾਜਸੀ ਆਦਰ—ਇਹ ਕਿਸੇ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਅਸਲ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਦੁੱਖ, ਕਲੇਸ਼, ਯੁੱਧ, ਸਵਯੰਵਰ, ਯਗ, ਜਾਂ ਵਿਆਹ—ਇਹਨਾਂ ਸਮਿਆਂ 'ਚ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ 'ਤੇ ਕੋਈ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਬੇਚਾਰੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ, ਇਸਦਾ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਡੋਲੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਪੈਦਲ ਆ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਵੀਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਣ।” ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬੜੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਰਾਮ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਇਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਮ ਦੇ ਰੁਖੇ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਬੇਰੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਰਘੁਨੰਦਨ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹਨ। ਮੈਥਿਲੀ, ਲਜਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿਮਟ ਗਈ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਿਚ, ਆਸ਼ਚਰਜ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਚਿਹਰੇ ਵਲ ਤੱਕਿਆ, ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਹੋਰ ਵੀ ਨਰਮ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੰਨੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਰਗਾ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਹੁਣ, ਜੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਪੰਦਰਵਾਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਥਿਲੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। “ਹੇ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰਾ, ਤੈਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰ ਕੇ ਛੁਡਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਇਕ ਪੁਰਖਾ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਕ੍ਰੋਧ ਮਿਟ ਗਿਆ, ਬੇਇੱਜਤੀ ਦਾ ਦਾਗ ਵੀ ਮਿਟ ਗਿਆ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਬੇਇੱਜਤੀ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਵਿਰਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਈ, ਮੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਈ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ। ਤੈਨੂੰ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਵਣ ਜਿਹਾ ਚੰਚਲ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਾਛਸ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਸਮਤ ਵਲੋਂ ਹੋਇਆ ਵਿਛੋੜਾ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਬੇਇੱਜਤੀ ਸਹੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਦਾਗ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖੇ ਦੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦੀ, ਜੇ ਮਨ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ? ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਤੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਨਾ—ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਅੱਜ ਸਫਲ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਜੋ ਯਤਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਵੀ ਅੱਜ ਫਲ ਲਿਆਇਆ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਯਤਨ ਵੀ ਅੱਜ ਸਫਲ ਹੋਇਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਹਰਣੀ ਵਰਗੀ ਵੱਡੀਆਂ ਸਨ, ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮਨ ਦੋ-ਫਾੜ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ-ਦਲ ਵਰਗੀਆਂ, ਵਾਲ ਕਾਲੇ ਤੇ ਘੁੰਘਰਾਲੂ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗ-ਵਾਲੀ ਸੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਰਾਛਸਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: “ਜੋ ਕੁਝ ਬੇਇੱਜਤੀ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਦੱਖਣ ਦਿਸਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅਜੇਤ ਸੀ, ਅਗਸਤ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੀ ਜਗਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਪਰ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਿਨੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਯੁੱਧ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਲਈ ਕੀਤਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਆਚਰਨ-ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ, ਤੂੰ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਚਰਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਸੰਦਿਗਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੀ ਲੌ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਚੁਭਦੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈਂ; ਦੱਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ, ਮੇਰਾ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਵੀ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਪੁਰਖ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਕਾਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਵਾਲਾ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵਾਂ? ਜੋ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਮੇਰਾ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਗਾਅ ਨਹੀਂ—ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਿਨੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਦਿਲੋਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਆਖਿਆ ਹੈ; ਜੇ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਭਰਤ ਤੇ ਲਾ ਲੈ। ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜਾਂ ਸੁਗਰੀਵ, ਜਾਂ ਰਾਛਸ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਰੱਖ, ਸੀਤੇ, ਜਿਸ 'ਚ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਸੰਦੇਹ ਅਤੇ ਵਿਰਾਗ ਸੀਤਾ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।