ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਉਪਹਾਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਏ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਾਜ਼ਰ, ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਬਲਵਾਨ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਤੂੰ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਖੈਰੀਅਤ ਸੀਤਾ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾ।” ਰਾਮ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮੇਰੀ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਦੱਸੀਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਰਾਵਣ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ, ਇਹ ਸੁਖਦਾਈ ਖ਼ਬਰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਦੱਸ, ਅਤੇ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾ।” ਇਹ ਇੱਕ ਸੌ ਤੇਰਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ। ਸੁਣੋ। ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਮਿਲਦੇ ਹੀ, ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਪਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਵਿਰਿਖਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਉੱਝਾੜ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਉਹ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਸੀਤਾ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ, ਚਿੰਤਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਣੀ ਤਾਰਾ ਚੰਦ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਥੱਲੇ, ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਉਦਾਸ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਹਨੁਮਾਨ ਚੁੱਪਚਾਪ ਗਿਆ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਸੀਤਾ ਨੇ ਬਲਵਾਨ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹੀ, ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ। ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਵੈਦੇਹੀ, ਰਾਮ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਭ ਕੁਸ਼ਲ ਮੰਗਲ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ, ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਨ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਿੱਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹਿ, ਰਾਵਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਲੰਕਾ ਰਾਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਬਿਨਾ ਨੀਂਦ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਏ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਲੰਕਾ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਜਾ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਰਹਿ; ਰਾਮ ਖੁਦ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਤਸੁਕ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਪਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਉਹ ਕੁਝ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕੀ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਮਾਤਾ, ਤੂੰ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਖਦੀ?” ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਸੀਤਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਰੁਕ ਕੇ ਬੋਲ ਪਈ, “ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੌਨ ਹੋ ਗਈ। ਹੇ ਵਾਨਰ, ਮੈਂ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੇਰੀ ਇਸ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਵੇ। ਨਾ ਸੋਨਾ, ਨਾ ਚਾਂਦੀ, ਨਾ ਰਤਨ, ਨਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।” ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਜੋ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਹੀ ਯੋਗ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਬਚਨ, ਹੇ ਮਾਂ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਹ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਣ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ; ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਥਿਲੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਹੋਰ ਵੀ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, “ਤੂੰ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਲਛਣ ਹਨ, ਮਿੱਠਾ ਸੁਭਾਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਬਲ, ਸ਼ੌਰੀਅ, ਗਿਆਨ, ਧੈਰਜ, ਪ੍ਰਤਾਪ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕੌਸ਼ਲ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਨਿਸ਼ਚੈ, ਅਡੋਲਤਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਗੁਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹਨ।” ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਨਿਰਭੈ ਤੇ ਨਿਮਰ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਜੇ ਤੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਤੈਨੂੰ ਡਰਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਕ੍ਰੂਰ, ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ, ਭਿਆਨਕ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਤੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਹੇ ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਨੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਤੈਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਬੁਰੇ ਬਚਨ ਕਹੇ। ਇਹ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰੂਰ, ਤੇਜ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਹਨ—ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਆਗਿਆ ਦੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਰਾਉਣੀ ਬੋਲ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ, ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਾਂ।