ਦਸ਼ਾਨਨ ਰਾਵਣ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਗਹਿਰੀ ਵਿਵੇਕ-ਭਰੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਹੇ ਦਸ਼ਾਨਨ! ਤੇਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਜੋ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਤੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। ਤੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਜੋ ਸੁਚੱਜੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਜੋ ਤਰਕਪੂਰਨ ਅਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਅਣਸੁਣੀ ਕਰ ਗਿਆ। ਮਾਰੀਚ, ਕੁੰਭਕਰਨ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖੁਦ ਵੀ, ਸਾਰੇ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਤੇਰੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹੋਏ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੀ—ਇਹੀ ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।" ਉਹ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਹੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਸੋਹਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ! ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਤਪਤ, ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਸੁੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਹੇ ਯਾਤੁਧਾਨਾ ਦੀ ਪੁਤਰੀ, ਮੈਨੂੰ ਜਵਾਬ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ? ਉਠ, ਉਠ! ਨਵੀਂ ਬੇਇੱਜਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪਿਆ ਰਹਿਣਾ?" ਉਹ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਕਿਰਣਾਂ ਹੁਣ ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਤੇਰੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਰਗੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜਾਲੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਗਦਾ ਵੀ ਹੁਣ ਟੁੱਟੀ ਪਈ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਵੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਲਿਆ ਪਿਆ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਜੋ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਦਿਲ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਹਾਰ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਬਿਜਲੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ, ਜੋ ਖੁਦ ਵੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਰੋਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, "ਹੇ ਰਾਣੀ! ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਥਿਰ ਹੈ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, "ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਤਕਦੀਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਥਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਣੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹੰਝੂ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਵਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਓ ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿਓ।" ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਕੁਝ ਧਰਮ, ਹਿਤ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਵਣ ਨੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਨਿਰਦਈ, ਕਰੂਰ ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਹਾਣਿਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ। ਰਾਵਣ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਦਰ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਦਈ ਕਹਿਣਗੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਸੁਣਣਗੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਚੰਗੀ ਬਾਤ ਕਰਣਗੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।" ਫਿਰ ਵੀ, "ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਵਣ ਅਧਰਮੀ ਅਤੇ ਝੂਠਾ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੈਭੀਤ ਕਰਦਾ ਸੀ—ਹੁਣ ਵੈਰ ਮੌਤ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਦੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ।" "ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕਰ, ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਧੇਗੀ।" ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਭਰਾ ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹਵਨ ਕੁੰਡ, ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਰਥੀਆਂ, ਅੱਗਾਂ ਅਤੇ ਯਾਜਕਾਂ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਚੰਦਨ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ, ਸੁਗੰਧੀ ਅਗਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਮਹਿਕ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ, ਮੋਤੀ, ਮੰਮੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਲੈ ਆਏ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਮਾਲ੍ਯਵਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਾ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੀਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਦੁਇਜਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭੀਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਚੀਤਾ ਚੁੱਕੀ। ਸਾਰੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਲੱਕੜ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਡਤਾਂ ਵਲੋਂ ਜਲਾਈ ਅੱਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਿੱਛੋਂ ਸਭ ਰੋਦਿਆਂ ਹੋਏ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੀਤਾ ਚੰਦਨ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਕਮਲ ਦੇ ਡੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਚਾਦਰ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਉੱਚਤ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਭਰੀ ਕੜਛੀ, ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਰਥੀ ਅਤੇ رانਾਂ ਉੱਤੇ ਢੇਲਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਭਾਂਡੇ, ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਜ-ਸਮਾਨ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸਭ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ।