ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਵਨ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਵਾਅ ਤੇ ਰਾਖਸ ਰਾਜ ਰਾਵਣ ਦਾ ਮਹਾਨ ਵਟਵ੍ਰਿੱਖ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਟਹਿਣੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਸੀ, ਪੁਸ਼ਪ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਦ੍ਯਾ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਹੱਲੇ ਨਾਲ ਉਹ ਰੁੱਖ ਜਮੀਨ ਤੇ ਆ ਪਿਆ। ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਸੀ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਕਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਕਦੇ ਦਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਖਸ, ਹੁਣ ਇਕ੍ਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਘ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਰਾਵਣ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸ਼ੌਰਯ ਦੀ ਅੱਗ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲਪਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਧੂੰਆਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਤੇ ਗਰਵ, ਇਹ ਸਭ ਹੁਣ ਰਾਮ ਦੀ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਦਇਆ ਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੂ, ਬਲਦ ਦੀ ਕੁਬੜ, ਗੇਂਡੇ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਤੇ ਜਿੱਤੂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਚਾਲ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਖਸ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਕੰਨ ਚੰਚਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਹੁਣ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਬਾਘ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਤਰਕ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਭਰੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੁਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭੀਕ ਡਿੱਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਜੰਗੀ ਧਰਮ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਪਾ ਕੇ ਵੀ, ਇੰਝ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਵਣ ਲਈ ਹੁਣ ਸੋਗ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਜਿੱਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜੰਗੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤ ਹੈ, ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।” ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਇਹ ਯਕੀਨ ਕਰਕੇ, ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ।” ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥੀਂ ਐਸੇ ਹੀ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤਟ ਤੇ ਆ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਅਨੰਦ ਮਾਣੇ, ਦਾਸਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ, ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਲਈ ਅੱਗ ਵਰਗ ਸੀ, ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਤੇ ਕਰਮ ਤੇ ਸ਼ੌਰਯ ਵਿੱਚ ਅਗਰਗਣੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਰਾਮ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਵੈਰ ਮੌਤ ਨਾਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕਰੋ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਲੰਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਖਸਣੀਆਂ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈਆਂ। ਉਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਰੋਕੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟਦੀਆਂ, ਵਾਲ ਖੁੱਲੇ ਹੋਏ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ ਨਾਲ, ਓਹਨਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਐਸੇ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਬਛੜੇ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀਆਂ ਗਾਂ। ਉਹ ਰਾਖਸਣੀਆਂ, ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀਆਂ। “ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ! ਹੇ ਸਾਡੇ ਰੱਖਿਅਕ!” ਚੀਕਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਲਹੂ-ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਥੜੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਪਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਸੀਆਂ ਵਿੱਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਦਾ ਹਾਥਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰਦਾਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ, ਮਹਾਨ ਸ਼ੌਰਯ ਤੇ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਜਲ ਦਾ ਡੇਰ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਲਤਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਰੋਈ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਦੀ ਗਰਦਨ ਚੁੰਮ ਲਈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਲੁੱਟ ਮਾਰੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਹੋਸ਼ ਖੋ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਭਿੱਜਾਉਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਤੇ ਓਸ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। “ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ, ਯਮ ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਮਹਾਂਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੰਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਅੱਜ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੁਰ, ਦੇਵ, ਜਾਂ ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਖ਼ਰ ਮੌਤ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਪਾਈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਯਕ੍ਸ਼, ਅਸੁਰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਉਹ ਅੱਜ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਮਰ ਗਿਆ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਰਾਖਸਣੀਆਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋਈਆਂ। “ਉਸ ਨੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸੀਤਾ ਇੱਥੇ ਆਈ, ਰਾਖਸ ਨਾਸ ਹੋਏ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਤੇ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਵੀ ਚੰਗੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਤੇ ਹਠ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਲਿਆ। ਜੇ ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਰਾਮ ਸਾਥੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਅਸੀਂ ਵਿੱਧਵਾ ਨਾ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਰ ਤੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਰਾਖਸ, ਅਸੀਂ ਤੇ ਤੂੰ ਆਪ, ਤਿੰਨਵੇ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਰਾਖਸਣੀਆਂ, ਦੁਖ ਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।